Twitter Facebook Linkedin Youtube
İLAN SİTELERİ ÜZERİNDEN KAPORA (ÖN ÖDEME) DOLANDIRICILIĞI

İLAN SİTELERİ ÜZERİNDEN KAPORA (ÖN ÖDEME) DOLANDIRICILIĞI

15 Ocak, 2026 , , 461
Mesut UYAR

İnternet üzerinden ilan siteleri ve online pazar yerleri, milyonlarca kullanıcının ikinci el ürün, araç ve konut alım-satımını kolaylaştıran yapıların temelini oluşturmaktadır. Ancak bu mecralar, aynı zamanda advance-fee scam (ön ödeme dolandırıcılığı) olarak adlandırılan eylemlere zemin hazırlamaktadır; mağdurlardan kapora isteyen dolandırıcılar ürün veya hizmet teslim etmeden ortadan kaybolmaktadır. Bu sistematik suç, hem bireysel mağduriyete hem de dijital platformlara olan güvenin zedelenmesine yol açmaktadır. Advance-fee scam türü dolandırıcılık, özellikle çevrimiçi satış ve kiralama ilanlarında sık görülmektedir ve bu bağlamda suç literatüründe yaygın şekilde incelenmiştir.

Dolandırıcılığın Uluslararası ve Teknolojik Bağlamda Analizi

1 Dolandırıcılık Yapısının Teknik ve Psikolojik Yönleri

Araştırmalar, çevrimiçi ilan platformlarında dolandırıcıların yalnızca teknik değil sosyal mühendislik stratejileriyle de mağdurların güvenini kazandığını göstermektedir. Örneğin sahte ilanlarda başarıyla iletişim kuran dolandırıcıların Cialdini’in psikolojik ikna tekniklerini kullandıkları, güvenilirlik ve aciliyet hissi yarattıkları tespit edilmiştir. Bu yöntemler, mağdurların gerçek satıcı ile görüştüğünü düşünmelerine yol açar.

2 Otomatik Dolandırıcılık Tespiti ve Yapay Zekâ Uygulamaları

Bilgisayar bilimi alanında yapılan çalışmalar, ilan sitelerinde sahtecilik tespitine yönelik makine öğrenimi ve veri madenciliği modellerinin etkinliğini göstermektedir. Bu modeller, fraud (dolandırıcılık) sinyallerini belirlemek için belirli özellikler tanımlayıp sınıflandırma yapabilmektedirler; örneğin ilanlardaki metinsel tutarsızlıklar veya görsel veriler. Bu tür yöntemler gerçek ilanlara kıyasla daha yüksek dolandırıcılık tespit oranları üretmiştir.

3 Siber Ortamda Dolandırıcılık ve Platformların Rolü

Sadece ilan siteleri değil, sosyal medya pazaryerleri gibi mecralar da dolandırıcıların hedefi haline gelmektedir. Örneğin Meta gibi büyük teknoloji şirketlerinin platformlarındaki reklam sistemlerinde sahte ve dolandırıcı ilanlar tespit edilmesine rağmen, tespit algoritmalarının sınırlılıkları nedeniyle büyük miktarda dolandırıcı içerik kullanıcıya gösterilmeye devam etmektedir.

Mevcut Önlemler

1 Hukuki ve Adli Yapılarda

Çoğu ülke, dolandırıcılığı suç sayan cezai legislasyonlara  (yasama Faaliyetlerine) sahiptir. Türkiye’de nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilen bu eylemler, dijital ortamda işlendiğinde bilişim suçları çerçevesinde değerlendirilir. Mevcut yasal çerçeveler cezalandırma sürecini yönetirken önleyici mekanizmalar eksik kalmaktadır.  İlan sitelerinde denetim büyük ölçüde şikâyet sonrası devreye girmektedir. İlan yayınlanmadan önce zorunlu risk analizi (fraud scoring) çoğu platformda yoktur.
Aynı görselin farklı şehirlerde, farklı hesaplarla tekrar tekrar kullanılması, Yeni açılmış hesapların yüksek bedelli konut/araç ilanı verebilmesi Sorunun belirgin örneklerindendir. Önleyici filtreleme yerine reaktif (olay sonrası) yaklaşım benimsenmektedir. Bu durum  güvenlik açıklığını birlikte getirir. Güvenlik açığını bu durumdan sonra kapatmak yerine bu tip kuruluşların fiziki dükkan açarken belediye ekipleri tarafından ruhsat işlemlerine tabi tutuldukları gibi Sanal İlan sitelerinin de İlgili Kamu kuruluşları tarafından belirli kurallara uyum denetime ve ruhsatına tabi olmaları gerekmektedir.

2 Platformların Algoritmik Yaklaşımları

İlan/pazaryeri platformlarının algoritmik tarama sistemleri vardır; ancak bu sistemler genellikle %95’in üzerinde dolandırıcılık olasılığı ortaya koymadıkça ilanı pasifleştirmez ya da kaldırmazlar. Bu yaklaşım, kötü niyetli kullanıcıların sistemde uzun süre etkin kalabilmesine izin verir.

  1. Geliştirilmiş Çözüm Önerileri

1- Kamu Kuruluşları ve Düzenleyici Otoriteler İçin

AI Destekli Scam Tespit Sistemleri

Uluslararası örneklerde görüldüğü gibi, banka ve teknoloji iş birliğiyle geliştirilen yapay zekâ araçları, kullanıcıların ilan görsellerini veya metinlerini analiz ederek dolandırıcılık göstergelerini tespit edebilmektedir. Örneğin Birleşik Krallık’ta geliştirilmiş bir AI aracı, kullanıcıların şüpheli ilanları yükleyip analiz ettirdikten sonra risk seviyelerini belirlemektedir.

Uygulama ve Geliştirme

  • Bu tür araçlar, ilan sitesi API’leriyle entegre edilerek gerçek zamanlı tarama sağlayabilir.
  • Dolandırıcılık puanı yüksek ilanlara otomatik uyarı ve kısıtlama getirilebilir.

Uluslararası Delil Paylaşım Platformları

Kamu kurumları ve uluslararası polis teşkilatları (ör. INTERPOL, Europol) arasında dolandırıcıların IP, hesap ve ödeme verilerinin hızlı paylaşımını sağlayan adli bilişim veri havuzları kurulabilir. Bu, çoklu ülke sınırlarını aşan dolandırıcılık şebekelerinin tespitinde kritik rol oynar.

Siber Kolluk Kuvvetlerinin Devriyeleri

Siber Kolluk Kuvvetlerinin Sanal Devriyelerini bu yönde de yöneltmeleri yazılımsal olarak alınacak tedbirlerin yanında önem arz etmektedir.

E-İlan Sitelerine Ruhsat İşlemleri

Fiziki dükkan açarken belediye ekipleri tarafından ruhsat işlemlerine tabi tutuldukları gibi Sanal İlan sitelerinin de İlgili Kamu kuruluşları tarafından belirli kurallara uyum denetime ve ruhsatına tabi olmaları gerekmektedir.

Olay sonrası Tedbirlerinden önce ruhsat şartnamelerine uygunluğun baştan verilmesi varsa güvenlik açıkları için testlerinin yapılıp daha sonra ruhsatı onaylandıktan sonra e ilan sitelerinin faaliyete geçmesi önerilmektedir.

2- Son Kullanıcılar İçin Geliştirilmiş Önlemler

 Dil ve Tutarlılık Analizi

Araştırmalar, dolandırıcıların dil kalıplarındaki yapaylık ve tutarsızlıkların tespit edilebileceğini göstermektedir. Kullanıcılar, ilandaki iletişim dilini değerlendiren basit NLP (doğal dil işleme) araçlarını kullanarak sahtecilik sinyallerini daha erken fark edebilirler.

Güvenilir Ödeme Ekosistemleri

Sadece banka havalesi değil, güvenilen escrow (aracı ödeme) sistemleri etkinleştirilmelidir. Bu şekilde kapora doğrudan satıcıya gitmez, platform veya üçüncü taraf güvenilir kurum aracılığıyla kontrol edilir. Sitenin mevcut güvenilir ödeme sistemi ile de ödenebilir. (Sitenin bilinen gerçek adresinde iseniz Herhangi bir yönlendirme yapılarak gidilen adreste de kesinlikle Kredi Kartı ödemesi dahil yapmaması gerekmektedir.   En Önemlisi de  Kesinlikle Ön Ödeme Yapılmaz. 

Topluluk Tabanlı İhbar ve Puanlama

Kullanıcılar arasında şikâyet sistemleri oluşturularak riskli ilanlar daha hızlı tespit edilmelidir. Bu uygulama bazı e ticaret sitelerinde ülkemizde uygulanmaktadır. Sanal Denetmen adı veriliyor. Kişi eklenen ilan veya üründe şüpheli gördüğünde bildirim yapıyor. Ancak her kullanıcının eklenen tüm ilanlara göz gezdirmesi ve bunu gönüllü olarak yapması yeterli değildir. Hatta bu değerlendirmeyi konusunda yetkin olmayan müşterilerin değerlendirmelerinden eklenen ürünün şüpheli olduğunu bildirmesini istemek de tacirlerin kendilerinin olası sorumluluklarını üzerlerinden atmayacaktır. Şikayet Sistemleri robot sistemlere bağlanmamalı doğrudan dikkate alınarak uzman tarafından incelenmesi gerekmektedir.

Teknoloji ve Uygulama Raporları

Uluslararası teknoloji ve güvenlik raporları, çevrimiçi ilan siteleri ve dijital pazar yerlerinin dolandırıcılık faaliyetleri açısından yüksek riskli alanlar hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Europol tarafından yayımlanan Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA) (her yıl yayımlanan ve internet temelli organize suç tehditlerini analiz eden stratejik bir tehdit değerlendirme raporu) raporlarında, advance-fee scam türü dolandırıcılıkların özellikle konut, araç ve ikinci el ürün ilanları üzerinden yoğunlaştığı belirtilmektedir. Bu raporlar, dolandırıcıların çok sayıda sahte hesap açarak görsel ve ilan metinlerini tekrar kullandığını ve sınır ötesi faaliyetlerle tespit edilmesini zorlaştırdığını göstermektedir.

INTERPOL’un küresel dolandırıcılık raporları ise çevrimiçi dolandırıcılığın artık bireysel faillerden ziyade organize suç ağları tarafından yürütüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu raporlarda, IP adresleri, ödeme altyapıları ve sahte hesap ağlarının eş zamanlı analiz edilmediği platformlarda dolandırıcılık faaliyetlerinin uzun süre devam edebildiği vurgulanmaktadır.

Büyük teknoloji şirketlerinin yayımladığı tehdit değerlendirme raporları da benzer sonuçlar sunmaktadır. Google ve Meta tarafından yayımlanan güvenlik raporları, yapay zekâ tabanlı filtreleme sistemlerine rağmen dolandırıcılık içeriklerinin tamamen engellenemediğini, özellikle “kapora” ve “acil satış” temalı ilanların yüksek risk taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu durum, platform içi algoritmaların tek başına yeterli olmadığını; kamu otoriteleri, finans kuruluşları ve platformlar arasında çok katmanlı bir iş birliği gerekliliğini göstermektedir.

Yasal Çerçeve Kaynakları (Türkiye)

Türkiye’de çevrimiçi ilan siteleri üzerinden gerçekleştirilen kapora dolandırıcılığı eylemleri, Türk Ceza Kanunu kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçu olarak değerlendirilmektedir. TCK’nın 158. maddesi uyarınca bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık fiilleri ağırlaştırıcı neden sayılmakta ve daha yüksek yaptırımlara tabi tutulmaktadır. Ancak mevcut yasal düzenlemeler ağırlıklı olarak suç gerçekleştikten sonraki cezai süreci düzenlemekte, önleyici mekanizmalara sınırlı ölçüde yer vermektedir.

5651 sayılı Kanun ise internet ortamında yapılan yayınlara ilişkin yükümlülükleri düzenlemekte olup, içerik ve yer sağlayıcıların sorumluluklarını tanımlamaktadır. Buna rağmen, ilan sitelerinin faaliyet öncesi denetime veya ruhsatlandırmaya tabi olmaması, dolandırıcılık açısından yapısal bir boşluk oluşturmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde dijital delillerin toplanması ve incelenmesi mümkün olmakla birlikte, suçun sınır ötesi boyut kazanması adli süreçleri uzatmakta ve mağduriyetlerin giderilmesini zorlaştırmaktadır.

Bu bağlamda, ilan sitelerinin yalnızca içerik kaldırma yükümlülüğü ile değil, risk analizi, kimlik doğrulama ve ilan ön denetimi gibi yükümlülüklerle de düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Mevcut yasal çerçevenin, önleyici adli bilişim ve siber güvenlik yaklaşımlarıyla desteklenmesi, kapora dolandırıcılığıyla mücadelede kritik öneme sahiptir.

Değerlendirme ve Öneriler

Online ilan sitelerinde kapora ile dolandırıcılık, global olarak yaygın bir siber suç türüdür ve yalnızca yerel hukuk yaklaşımlarıyla çözülmesi zor bir suç modelidir. Yabancı kaynaklar, makine öğrenimi, dil analizi ve AI tabanlı araçların bu alanda etkili olduğunu göstermektedir. Özellikle kullanıcı farkındalığı ve teknoloji tabanlı tespit sistemlerinin bir arada yürütülmesi, hem kamu hem bireysel seviyede dolandırıcılığı azaltabilir. Ayrıca platformların cezai değil önleyici odaklı sistemler kurması, suçun başlangıç noktasında kesilmesine yardımcı olacaktır.

.

Mesut UYAR
Yazarım diğer yazıları için tıklayınız

_________________

Kaynaklar

  • Europol. Internet Organised Crime Threat Assessment (IOCTA): Cybercrime. The Hague: Europol, yıllık raporlar.
  • INTERPOL. Global Fraud and Financial Crime Reports. Lyon: INTERPOL.
  • Google. Fighting Scams and Fraud Across Google Services. Mountain View, CA: Google Safety Engineering.
  • Meta Platforms, Inc. Adversarial Threat Report: Fraud and Scam Advertising. Menlo Park, CA: Meta Security & Integrity.
  • OECD. Consumer Policy and Fraud in E-commerce. Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development.
  • Türkiye Cumhuriyeti. Türk Ceza Kanunu. Kanun No. 5237. Resmî Gazete, 12 Ekim 2004.
  • Türkiye Cumhuriyeti. İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun. Kanun No. 5651. Resmî Gazete, 23 Mayıs 2007.
  • Türkiye Cumhuriyeti. Ceza Muhakemesi Kanunu. Kanun No. 5271. Resmî Gazete, 17 Aralık 2004.
  • Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK). Elektronik Haberleşme Sektöründe Güvenlik ve Tüketici Hakları Düzenlemeleri. Ankara: BTK.

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

Yorum Ekleyebilirsiniz


%d blogcu bunu beğendi: