Twitter Facebook Linkedin Youtube
ÇİN MEDYASINDA ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLAR (21-27 EYLÜL)

ÇİN MEDYASINDA ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLAR (21-27 EYLÜL)

28 Eylül, 2026 , , , 304

Çin medyasında 21-27 Eylül haftasında öne çıkan başlıklar, SASAM Çin Uzmanı Arda ÖZÇAĞLAR tarafından hazırlanarak okuyucularımızın istifadesi için aşağıda sunulmaktadır:

I. ABD–ÇİN İLİŞKİLERİNDE SEKİZ MADDELİK SONUÇ PAKETİ

23–25 Eylül 2026 tarihlerindeki ABD ziyareti sonrasında Çin tarafı, Xi Jinping ile Donald Trump arasındaki temaslardan çıkan sekiz “sonuç ve mutabakatı” 26 Eylül’de kamuoyuna açıkladı. Bu bölümdeki sekiz madde resmî Çin açıklamasının içeriğine dayanmakta; yorumlar ayrıca belirtilmektedir. [1][2][3]

1. Yapıcı stratejik istikrar ilişkisi

Taraflar, “saygı, adalet ve mütekabiliyet” temelinde yapıcı bir Çin–ABD stratejik istikrar ilişkisi kurma konusunda mutabık kaldı. Xi’nin 24 Eylül’deki Beyaz Saray görüşmesinde kullandığı çerçeveye göre amaç; iş birliğinin ana unsur olduğu, rekabetin belirli sınırlar içinde tutulduğu ve farklılıkların yönetildiği bir ilişki modeli geliştirmek. [1][4]

2. APEC ve G20’de karşılıklı destek

Çin ve ABD, birbirlerinin 2026 APEC Ekonomik Liderler Toplantısı ve G20 Liderler Zirvesi ev sahipliğini destekleme konusunda anlaştı. İki lider de karşı tarafın ev sahipliği yapacağı toplantıya katılma niyetini bildirdi. [1][3]

3. İran ve uluslararası su yolları

Xi ve Trump, İran’ın nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yerine getirmesi gerektiği konusunda mutabık kaldı. Ayrıca hiçbir ülke veya kurumun uluslararası su yollarından geçiş için ücret dayatmaması gerektiği belirtildi. [1][3]

4. II. Dünya Savaşı ortaklığı

İki lider, Çin ile ABD’nin II. Dünya Savaşı sırasında müttefik olduğunu ve savaşın kazanılması için birlikte mücadele ettiğini hatırlattı. Bu madde somut bir politika taahhüdünden ziyade, iki ülke ilişkilerinde tarihsel iş birliği anlatısının diplomatik olarak öne çıkarılması bakımından önem taşıyor. [1][3]

5. Ekonomi ve ticaret: 30 milyar dolarlık karşılıklı tarife indirimi düzenlemesi

Liderler, Çin–ABD ekonomik ve ticari istişare mekanizmasının olumlu rolünü teyit etti; ekonomik heyetlerin ulaştığı sonuçları onayladı. Bunlar arasında Board of Trade ve diğer mekanizmaların ilerletilmesi, 30 milyar ABD doları tutarında karşılıklı tarife indirimi düzenlemesi ve Kuala Lumpur ekonomik-ticari istişare sonuçlarının uzatılması bulunuyor. Liderler bu sonuçların uygulanması talimatını verdi. Buradaki 30 milyar dolarlık düzenleme, bütün ikili ticareti kapsayan genel bir tarife indirimi olarak değil, tarafların ekonomik heyetlerinin üzerinde çalıştığı belirli bir düzenleme olarak okunmalı. [1][2][3]

6. Uyuşturucuyla mücadele ve kolluk iş birliği

Taraflar, uyuşturucuyla mücadele ve kolluk kurumları arasındaki iş birliğinin somut sonuçlar verdiğini kaydetti. Resmî açıklamaya göre yeni psikoaktif maddeler ve prekürsör kimyasallarla bağlantılı birden fazla dosyada ortak çalışma yürütüldü ve iki ülkede onlarca şüpheli yakalandı. [1][3]

7. Yapay zekâ diyaloğu ve olay iletişim kanalı

Çin ve ABD, yapay zekânın riskleri ve faydaları hakkında görüş alışverişi için resmî bir Çin–ABD Yapay Zekâ Diyaloğu kurulması konusunda anlaştı. Bir sonraki görüşmenin Kasım 2026’da yapılması ve AI bağlantılı olaylar için ikili bir iletişim kanalı oluşturulması kararlaştırıldı. Bu madde, teknoloji rekabetinin yanında risk yönetimi alanında da kurumsal bir kanal oluşturulması bakımından paketin en stratejik sonuçlarından biri. [1][4][5]

8. Panda diplomasisi

ABD tarafı, Çin’in Atlanta Hayvanat Bahçesi’ne kiralayacağı iki dev pandanın ülkeye gelişini memnuniyetle karşıladı. Madde sembolik nitelikte olmakla birlikte, iki ülke ilişkilerinde kamu diplomasisi ve yumuşak güç boyutunun pakete dâhil edildiğini gösteriyor. [1][3]

Sekiz maddenin dışında ayrıca: Çin ve ABD ordularının kriz iletişimi ve krizlerin önlenmesini güçlendirecek bir mutabakat zaptını mümkün olan en kısa sürede imzalaması ve Çin’de kayıp ABD askerlerinin kalıntılarının aranmasına ilişkin iş birliğinin sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varıldığı açıklandı. [1][3]

II. KRİTİK MİNERALLER: ÇİN’İN TEDARİK ZİNCİRİ KALDIRACI

Xi–Trump görüşmelerinin arka planındaki en önemli ekonomik güvenlik dosyalarından biri nadir toprak elementleri oldu. Reuters’ın 24 Eylül tarihli analizinde, ABD’nin kendi madencilik ve işleme kapasitesini hızla artırmaya çalışmasına rağmen nadir topraklarda Çin’e bağımlılığın 2030’lu yıllara kadar önemli ölçüde devam edebileceği değerlendirildi. [6]

Çin’in stratejik avantajı yalnızca maden rezervlerinden kaynaklanmıyor. İşleme, rafinasyon, mıknatıs ve ara ürün üretimi gibi tedarik zincirinin kritik aşamalarındaki yoğunlaşma, Pekin’e teknoloji ve sanayi politikalarında önemli bir kaldıraç sağlıyor. Bu nedenle kritik mineraller dosyası, ABD’nin Çin’e yönelik ileri teknoloji ve yarı iletken kontrolleriyle karşılıklı ekonomik güvenlik araçlarının bir parçası olarak ele alınıyor. [6][8]

III. HALK KURTULUŞ ORDUSU (PLA)’NDAKİ ÜST DÜZEY TASFİYELER: ZHANG YOUXIA DOSYASI

Jamestown Foundation’ın 24 Eylül tarihli China Brief analizinde, 21 Eylül Politbüro bildirisinin eski Merkez Askerî Komisyonu Başkan Yardımcısı Zhang Youxia’nın ihracını duyurduğu ve dosyada yalnızca yolsuzluk değil, “sadakatsizlik” ve “hizipçilik” gibi siyasi nitelikli suçlamaların öne çıktığı belirtildi. [7]

Jamestown’a göre bu tür ifadeler, son dönemdeki üst düzey askerî tasfiyelerde siyasi sadakat boyutunun önemini gösteriyor. Bu nedenle gelişme yalnızca bir yolsuzluk soruşturması olarak değil, Xi Jinping döneminde PLA’nın üst komuta yapısının ve Parti–ordu ilişkilerinin yeniden şekillenmesi bağlamında takip edilmeli. [7]

IV. TAYVAN: EKONOMİK İSTİKRAR ARAYIŞININ JEOPOLİTİK SINIRI

Xi Jinping, 24 Eylül’de Donald Trump ile görüşmesinde Çin’in ulusal birleşme ve toprak bütünlüğüne ilişkin pozisyonunun değişmediğini belirterek ABD’den “Tayvan bağımsızlığına karşı çıkma” yönündeki tutumu sürdürmesini ve Tayvan meselesini ihtiyatlı biçimde ele almasını istedi. [4]

Bu ifade, Tayvan’ın ABD–Çin ilişkilerindeki temel siyasi kırmızı çizgilerden biri olmayı sürdürdüğünü gösteriyor. South China Morning Post’un zirve sonrası değerlendirmelerinde de Tayvan, ticaret ve “stratejik istikrar” başlıklarıyla birlikte görüşmenin ana ayrışma alanlarından biri olarak ele alındı. [8] Zirve sonrasında ABD’nin Tayvan politikasında köklü bir değişiklik ilan edilmedi. Dolayısıyla ekonomik ve teknolojik alanlarda risk azaltma mekanizmaları kurulurken güvenlik ve egemenlik konularındaki temel görüş ayrılıkları devam ediyor.

.

Arda ÖZÇAĞLAR – SASAM Çin Uzmanı
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız

__________________________

Kaynakça

[1] State Council of the People’s Republic of China / Xinhua. “China and the United States reach eight deliverables and understandings.” 26 Eylül 2026. https://english.www.gov.cn/news/202609/26/content_WS6ab7d2bcc6d00ca5f9a0d7d1.html

[2] Ministry of Commerce of the People’s Republic of China (MOFCOM). “中美达成八点成果共识 [Çin ve ABD sekiz sonuç üzerinde mutabakata vardı].” 26 Eylül 2026. https://www.mofcom.gov.cn/syxwfb/art/2026/art_1de2d87336ce458eb0b7dc77e6529ee2.html

[3] Permanent Mission of the People’s Republic of China to the United Nations. “China and the United States Reach Eight Deliverables and Understandings.” 26 Eylül 2026. https://un.china-mission.gov.cn/eng/zgyw/202609/t20260926_12031663.htm

[4] Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China (MFA). “President Xi Jinping Holds Talks with U.S. President Donald J. Trump.” 25 Eylül 2026. https://www.mfa.gov.cn/eng/zy/jj/xjpdmgjxgsfw/202609/t20260925_12031181.html

[5] South China Morning Post (SCMP). “Trade truce aside, was AI the real Xi-Trump summit breakthrough?.” 26 Eylül 2026. https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3368908/trade-truce-extension-aside-was-ai-real-xi-trump-summit-breakthrough

[6] Reuters. “China’s rare earths dominance to overshadow Trump’s talks with Xi.” 24 Eylül 2026. https://www.reuters.com/world/china/chinas-rare-earths-dominance-overshadow-trumps-talks-with-xi-2026-09-24/

[7] Jamestown Foundation – China Brief. “Party Blames Zhang Youxia’s Fall on Disloyalty, Factionalism.” 24 Eylül 2026. https://jamestown.org/party-blames-zhang-youxias-fall-on-disloyalty-factionalism/

[8] South China Morning Post (SCMP). “Trade, Taiwan and ‘strategic stability’: key Xi-Trump takeaways overall.” 26 Eylül 2026. https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3368870/trade-deliverables-taiwan-push-and-strategic-stability-key-xi-trump-takeaways-overall

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir