Twitter Facebook Linkedin Youtube
BEŞ SORUDA EŞ-ŞEBAB: ÖRGÜTÜN AMAÇLARI, BÖLGESEL FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE BOYUTU

BEŞ SORUDA EŞ-ŞEBAB: ÖRGÜTÜN AMAÇLARI, BÖLGESEL FAALİYETLERİ VE TÜRKİYE BOYUTU

16 Ağustos, 2026 , , 50

Somali’nin güvenlik ve siyasi istikrarını tehdit eden Eş-Şebab, yalnızca ülke sınırları içinde faaliyet gösteren bir terör örgütü değil, Afrika Boynuzu’nun güvenlik dengelerini etkileyen bölgesel bir aktördür. Örgütün Türkiye’nin Somali’deki askerî, ekonomik ve insani varlığını doğrudan hedef alan yaklaşımı, Eş-Şebab tehdidini Türkiye açısından da stratejik bir güvenlik meselesi hâline getirmektedir. Bu çalışma, beş temel soru üzerinden Eş-Şebab’ın amaçlarını, bölgesel faaliyet alanını, Türkiye’ye yönelik tehditlerini ve örgütle mücadelede Türkiye’nin üstlendiği rolü ele almaktadır.

1) Eş-Şebab nedir ve amacı nedir?

Eş-Şebab, tam adıyla Harakat al‑Shabaab al‑Mujahideen, 2006’da İslami Mahkemeler Birliği’nin dağılmasından sonra bağımsızlaşan, Somali merkezli Selefi-cihatçı bir terör ve isyan örgütüdür. 2012’de El‑Kaide’ye resmen bağlanmıştır. Tahmini 7.000–12.000 mensubuyla yalnızca saldırı düzenleyen bir örgüt değil; vergi toplayan, mahkemeler ve istihbarat ağı işleten, bazı bölgelerde alternatif yönetim kurmaya çalışan silahlı bir yapılanmadır.

Temel amaçları Somali Federal Hükümeti’ni, kurumlarını ve demokratik düzeni benimseyen tüm otoriteleri ortadan kaldırmak ve katı bir şeriat yorumuna dayalı bir devlet kurmaktır. Afrika Birliği ve diğer yabancı askerî güçleri Somali’den çıkarmak, El‑Kaide’nin küresel cihat anlayışı içinde Batılı ve bölgesel aktörlere saldırmak ve Somali milliyetçiliği söylemini araçsallaştırarak Kenya, Etiyopya ve Cibuti’deki Somali nüfuslu bölgeleri propagandalarına dâhil etmek diğer amaçları arasındadır.

Örgüt bombalı araçlar, intihar saldırıları, suikast, baskın, adam kaçırma, haraç ve zorunlu vergilendirme gibi yöntemler kullanmaktadır. Başlıca hedefleri Somali kurumları, güvenlik güçleri, yabancı askerler, diplomatlar, yardım kuruluşları ve Somali hükümeti veya yabancı aktörlerle iş birliği yaptığı düşünülen sivillerdir.

2) Eş-Şebab, Somali dışında hangi ülkelerde bulunmaktadır?

Burada toprak hâkimiyeti ile saldırı kapasitesini ayrıştırmamız gerekmektedir. İlk olarak Kenya, Eş-Şebab’ın Somali dışındaki en sürekli operasyon alanıdır. Sınır bölgelerinde örgütlenmeler, lojistik ve eleman temin ağları bulunmaktadır. Westgate AVM ve Garissa Üniversitesi saldırıları, bunun en belirgin örnekleridir. Uganda’da kalıcı toprak kontrolü yoktur fakat 2010 Kampala saldırıları gibi geniş çaplı bir operasyon gerçekleştirebilmiştir. Cibuti’de 2014’te bir restorana düzenlenen saldırı, örgütün ülkede hücre veya operasyonel erişim kurabildiğini göstermiştir. Etiyopya bağlamında ise özellikle Somali Bölgesi’ne sızma ve sınır ötesi harekât girişimleri vardır fakat Somali veya Kenya’dakine benzer sürekli bir yapılanma ya da toprak idaresi kanıtlanmış değildir.

Dolayısıyla örgütün merkezi ve yönetsel varlığı Somali’dedir; Kenya’da süreklilik gösteren sınır ötesi ağı, Uganda, Cibuti ve Etiyopya’da ise değişen düzeylerde saldırı kapasitesi bulunmaktadır. Sudan veya Eritre’de benzer ölçüde doğrulanmış operasyonel varlıktan söz etmek mümkün değildir.

3) Eş-Şebab’ın Türkiye’ye bakışı, oluşturduğu tehditler ve Türkiye’yi etkileyen saldırılar

Eş‑Şebab, Türkiye’yi Somali hükümetini ayakta tutan, Somali asker ve polislerini eğiten, ekonomik kalkınma ve devlet hizmetleri yoluyla örgütün toplumsal hareket alanını daraltan önemli bir “rakip” olarak görmektedir. Eş-Şebab, kendi propagandasında Türkiye’yi “işgalci” veya Somali kaynaklarını ele geçirmeye çalışan “Makyavelist” bir aktör şeklinde sunar. Örgüt, saldırılarını kendi “mücahitleri” nezdinde meşrulaştırmaya ve militan toplamaya çalışmaktadır.

Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Somali ziyareti öncesinde, öncü heyetinin konakladığı otele Ocak 2015’te düzenlenen saldırı ile Temmuz 2013 ve Nisan 2014’te Türk büyükelçiliğini hedef alan saldırılar, Türkiye’nin bölgedeki en ciddi güvenlik sınamalarından bazıları olmuştur. Yardım görevlileri, Türk şirketleri ve Türkiye’de eğitim almış Somali birlikleri yıllar içerisinde hedef hâline gelmiştir. Tüm bu saldırılar, Eş-Şebab terör örgütünün bölgedeki Türk varlığını doğrudan hedef aldığını göstermektedir.

4) Eş‑Şebab’a karşı mücadele eden güçler hangileridir?

Somali Cumhuriyeti, Somali Millî Ordusu, NISA, polis, ABD eğitimli Danab, Türkiye’de eğitim almış Gorgor birlikleri, federal eyalet güçleri ve yerel Ma’awisley milisleri, Eş-Şebab’a karşı mücadelenin ana unsurlarıdır. AUSSOM, 1 Ocak 2025’te ATMIS’in yerini alan Afrika Birliği Somali Destek ve İstikrar Misyonudur. Somali birlikleriyle ortak operasyon, şehir ve altyapının korunması, polis desteği, sivillerin korunması, lojistik hatların desteklenmesi ve Eş‑Şebab finansmanının kesilmesi görevlerini yürütür. Geçişin 2029’a kadar tamamlanması planlanmakla birlikte güncel BM yetkilendirmesi 31 Aralık 2026’ya kadardır. Türkiye, Gorgor birlikleri ve polis eğitimi, danışmanlık, teçhizat, deniz güvenliği ve devlet kapasitesinin tamamının geliştirilmesini destekler.

5) Türkiye, Eş-Şebab’a karşı hangi önlemleri almaktadır?

Türkiye, Somali’de çok katmanlı bir varlık politikası izlemektedir. TÜRKSOM Askeri Eğitim Üssü dahilinde de Gorgor taburları ile subay/astsubay yetiştirilmekte, Somali polisi ve güvenlik kurumlarına eğitim verilmektedir. Türk Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri unsurları Somali’de aktiftir. Açık kaynaklarda yer alan haberler de bu askerî varlığı destekler niteliktedir. Teçhizat, danışmanlık, istihbarat ve insansız hava aracı desteği sağlanması, Türkiye’nin Eş-Şebab tehdidine karşı yürüttüğü politikanın askerî ve güvenlik boyutunu oluşturmaktadır. 2024 Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması kapsamında Somali donanması ve sahil güvenlik kapasitesinin geliştirilmesiyle terörizmin yanı sıra korsanlık, kaçakçılık ve yasa dışı balıkçılıkla mücadele de desteklenmektedir. TİKA ve Kızılay’ın faaliyetleri ile hastane, okul, yol ve diğer altyapı yatırımları, devletin hizmet sunma kapasitesini ve meşruiyetini güçlendirmeyi; Eş-Şebab’ın yoksulluk ve kamu hizmetlerindeki boşluklardan yararlanma imkânını azaltmayı amaçlamaktadır. Türkiye’nin Mogadişu Büyükelçiliği ve Hargeysa Başkonsolosluğu, TÜRKSOM, Türk şirketleri ve yardım personeline yönelik güvenlik ve istihbarat koordinasyonu da Türkiye’nin Eş-Şebab tehdidine karşı izlediği çok boyutlu politikanın önemli unsurları arasındadır.

Türkiye’nin Somali’deki uzun vadeli etkisinin bir diğer boyutunu eğitim ve insan kaynağı yatırımları oluşturmaktadır. Nitekim YTB bursuyla Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde eğitim gören ve 2016’da mezun olan Abdülkadir Muhammed Nur, Somali’nin Ankara Büyükelçiliği ve Ulusal İstihbarat ve Güvenlik Ajansındaki görevlerinin ardından Adalet, Savunma ve Limanlar ve Deniz Ulaştırma Bakanlığı görevlerini üstlenmiş; Ağustos 2026’da Somali Parlamentosu Halk Meclisi Başkanlığına seçilmiştir. Nur’un kariyer çizgisi, Türkiye’nin Somali’ye yönelik eğitim politikasının uzun vadede ülkenin kurumsal insan kaynağının gelişimine sağladığı katkının dikkat çekici örneklerinden biridir.

Sonuç olarak Eş-Şebab tehdidi, yalnızca askerî yöntemlerle değil; güvenlik, istihbarat, diplomasi, kalkınma ve toplumsal dayanıklılık alanlarında eş güdümlü ve uzun vadeli bir mücadeleyle önemli ölçüde sınırlandırılabilir. Somali’nin egemenliği ve toprak bütünlüğü temelinde yürütülen bu mücadelede ülkemizin kararlı duruşu ve görev üstlenen kurumları takdir edilmelidir. Türkiye’nin sahip olduğu kurumsal kapasitenin, stratejik birikimin ve Somali halkıyla kurduğu güvene dayalı ilişkinin Eş-Şebab’ın hareket alanının daraltılmasına önemli katkı sağlayacağına ve Türk kurumlarının karşılaşabilecekleri sınamalara rağmen üstlendikleri görevlerde başarılı olacaklarına inanıyoruz.

.

Kaan Demir ALDANMAZ
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız
 _______________
Kaynakça: 

1: Congressional Research Service (CRS), Lauren Ploch Blanchard, “Al Shabaab”, In Focus, IF10170, erişim: 12 Ağustos 2026. https://www.congress.gov/crs_external_products/IF/HTML/IF10170.web.html

2: Crenshaw, M., & Robinson, K. (2025). Mapping Militants Project. Rice University. https://doi.org/10.25613/G0K4-WF70

3: Ahmed Satti ve Gökhan Kavak, “Türkiye’de eğitim alan Somalili polisler, ülke güvenliğine katkı sağlıyor”, Anadolu Ajansı, 18 Ekim 2025, erişim: 12 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/tr/insana-dair/turkiyede-egitim-alan-somalili-polisler-ulke-guvenligine-katki-sagliyor/3720283

4: Türkiye-Somali Recep Tayyip Erdoğan Eğitim ve Araştırma Hastanesi, resmî internet sitesi, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.somaliaturkiyehospital.com/tr/

5: African Union Support and Stabilization Mission in Somalia (AUSSOM), “About AUSSOM”, erişim: 12 Ağustos 2026 https://au-ssom.org/about-aussom/

6: African Union Support and Stabilization Mission in Somalia (AUSSOM), “AUSSOM Welcomes the UN Security Council’s Renewal of Its Mandate”, Press Release AUSSOM PR/21/2025, 24 December 2025, erişim: 12 Ağustos 2026 https://au-ssom.org/aussom-welcomes-the-un-security-councils-renewal-of-its-mandate

7: Doğancan Aksoy, “Somali ordusunun geleceği subayları TSK yetiştiriyor”, TRT Haber, 13 Mart 2024, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.trthaber.com/haber/gundem/somali-ordusunun-gelecegi-subaylari-tsk-yetistiriyor-843905.html

8: U.S. Embassy in Somalia, “U.S. Trains Danab on Civilian Protection”, U.S. Embassy in Somalia, 3 Ağustos 2025, erişim: 12 Ağustos 2026 https://so.usembassy.gov/u-s-trains-danab-on-civilian-protection/

9: Mohamed Dhaysane, “8 al-Shabaab Terrorists Killed in Military Operation in Somalia”, Anadolu Agency, 6 February 2026, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.aa.com.tr/en/africa/8-al-shabaab-terrorists-killed-in-military-operation-in-somalia/3822693

10: Rift Valley Institute, “Ma’awisley: A Double-Edged Sword in the Fight Against Al-Shabaab”, Somali Dialogue Platform, 2023, erişim: 12 Ağustos 2026. https://riftvalley.net/publication/maawisley-a-double-edged-sword-in-the-fight-against-al-shabaab/

11: Mayada Kamal Eldeen, “El-Şebab’ın Afrika Boynuzu’na Yönelik Tehditleri: Somali’nin Teröristlerle Mücadelesinde Türkiye’nin Rolü”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Cilt 21, Sayı 51, 2025, ss. 203–227, DOI: 10.17752/guvenlikstrtj.1635034. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4587873

12: Republic of Türkiye Ministry of Foreign Affairs, “No: 107, 14 April 2013, Press Release Regarding the Terrorist Attacks Perpetrated in Mogadishu”, 14 April 2013, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.mfa.gov.tr/no_-107_-14-april-2013_-press-release-regarding-the-terrorist-attacks-perpetrated-in-mogadishu.en.mfa

13: T.C. İçişleri Bakanlığı, “Şehit Polis Sinan Yılmaz Son Yolculuğuna Uğurlandı”, Basın Açıklaması No: 2013/88, 29 Temmuz 2013, erişim: 12 Ağustos 2026. https://www.icisleri.gov.tr/sehit-polis-sinan-yilmaz-son-yolculuguna-ugurlandi-29-07-2013

14: T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2016 Yılı İdare Faaliyet Raporu, Ankara, 2017, s. 63, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.mfa.gov.tr/data/BAKANLIK/2016-yili-idare-faaliyet-raporu.pdf

15: Garowe Online, “Al-Shabaab Rejects Somalia’s Defense Deal with Turkey”, 22 February 2024, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/al-shabaab-rejects-somalia-s-defense-deal-with-turkey

16: T.C. Dışişleri Bakanlığı, “No: 1, 2 Ocak 2021, Somali’de Düzenlenen Terör Saldırısı Hk.”, 2 Ocak 2021, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.mfa.gov.tr/no_-1_-somali-de-duzenlenen-teror-saldirisi-hk.tr.mfa

17: Hilken Doğaç Boran, “Türkiye, Somali’de askeri varlığını artırıyor, derinleşen ortaklık nasıl yorumlanıyor?”, BBC Türkçe, 20 Şubat 2026, erişim: 12 Ağustos 2026. https://www.bbc.com/turkce/articles/c0k15lz6yv3o

18: Channel 4 News, “Inside Al Shabaab: The Extremist Group Trying to Seize Somalia”, YouTube, 15 Haziran 2022, erişim: 12 Ağustos 2026, 01:39. https://youtu.be/KVSw0E9Y1RI?si=mCVOzzvdIyVoXKE0&t=99

19: Şeyda Öcal Arslan, “Terörle Mücadelede Somali Örneği: El-Şebab Terör Örgütü”, Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi, Cilt 12, Sayı 1, 2026, s.6-12 https://dergipark.org.tr/tr/pub/icps/article/1769261

20: Tuğba Evrim Maden, “Somali’deki Türk Büyükelçiliği’ne Yapılan Saldırı”, ORSAM, 2013, erişim: 12 Ağustos 2026 https://orsam.org.tr/yayinlar/somalideki-turk-buyukelciligine-yapilan-saldiri/

21: BBC Türkçe, “Somali Savunma Bakanlığı: ‘Türk F-16’ları Eş Şebab militanlarını vurdu’”, 1 Temmuz 2026, erişim: 12 Ağustos 2026 https://www.bbc.com/turkce/articles/cm2dr993ed3o

22: Fatuma Taxadar Yusuf, “Somalia Confirms First Turkish F-16 Combat Mission, Says 35 Al-Shabaab Fighters Killed”, Somali Report, 30 June 2026, erişim: 12 Ağustos 2026. https://somalireport.com/article/267/somalia-confirms-first-turkish-f-16-combat-mission-says-35-al-shabaab-fighters-killed-3

23: EUAA, COI Report – Somalia: Defection, Desertion and Disengagement from Al-Shabaab, February 2023 https://www.euaa.europa.eu/publications/coi-report-somalia-defection-desertion-and-disengagement-al-shabaab

24: Mohamud Ismail Kulane, “Türkiye mezunu Somalili Bakan Nur, ülkesinde Meclis Başkanı seçildi”, Anadolu Ajansı, 10 Ağustos 2026, erişim: 13 Ağustos 2026. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turkiye-mezunu-somalili-bakan-nur-ulkesinde-meclis-baskani-secildi/4023265

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir