Twitter Facebook Linkedin Youtube
TRUMP VE NETANYAHU KAYBETTİ: İRAN’DA SON KOZ NÜKLEER Mİ?

TRUMP VE NETANYAHU KAYBETTİ: İRAN’DA SON KOZ NÜKLEER Mİ?

09 Kasım, 2026 , , 50

Önce İsrail’deki Ekim seçimleri, ardından ABD’deki Kasım seçimleri… Her iki sandıktan da aynı sonuç çıktı; kayıp! Cumhuriyetçi Başkan Donald Trump’ın rakibi Demokratlar hem Senato’da hem de Temsilciler Meclisi’nde ezici çoğunlukla seçimden galip ayrıldı. Amerikalıların, Demokrat Parti’nin rengine atfen “mavi dalga” olarak adlandırdığı ve Demokratların kazanacağı öngörüsü adeta bir “mavi tsunami”ye dönüştü. Kongre’nin yeni üyeleri 3 Ocak’ta yemin ederek göreve başlayacak. Diğer yandan İsrail’de hükümet kurma görevi, Cumhurbaşkanı Herzog tarafından Netanyahu’nun rakibi ve Yashar Partisi lideri Eisenkot’a verildi.

ABD–İsrail İlişkilerinin Seyri

Ortadoğu açısından bakıldığında, bu iki hezimetin sonuçlarının bölgeye nasıl yansıyacağı merak konusu. Daha önce Trump’ın çevresinden; Trump’ın Netanyahu aradığında telefonları açmadığı, toplantılardan canı sıkılmış vaziyette çıktığı ve Netanyahu tarafından savaşa “zorlandığı” yönünde bazı haberler sızdırılmıştı. Son zamanlarda Vaşington–Tel Aviv arasında artan gerilimin daha da yükselmesi bekleniyor. Gerilim yalnızca bu iki ülke arasında değil, Beyaz Saray’ın içinde de söz konusu. İki yıl önce Trump’ın büyük destekçisi olan MAGA hareketinin bazı isimleri İran savaşını eleştirdi ve Cumhuriyetçi Parti’nin ara seçimlerdeki yenilgisinin ana nedeninin bu savaş olduğunu öne sürdü. Bunu en yüksek sesle dile getiren de Başkan Yardımcısı JD Vance oldu. Vance, seçimlere ilişkin yaptığı açıklamada(1), seçmenleri geri kazanmak için Trump’a yönelik “Savaşı bitir, yaşam maliyeti ve enflasyona odaklan, Amerika’yı öne al, İsrail’le ilişkilerimizi değiştir” ifadelerini kullandı. Bu da İran savaşının maliyetinin artık herkesçe görüldüğünü ve Cumhuriyetçiler içinde savaş karşıtı bir cephenin yükseldiğini gösteriyor. Vance’in de Trump gibi halk tarafından seçimle göreve geldiği unutulmamalı. Beyaz Saray’ın ve özellikle İsrail yanlısı lobinin desteklediği Cumhuriyetçiler içindeki çalkantılar da İsrail’le ilişkileri etkileme potansiyeline sahip.

ABD’nin İran Politikasının Geleceği

İran’ın seçimlere yönelik tepkileri beklenebileceği gibi oldukça olumlu, hatta kutlama havasında diyebiliriz. ABD halkının savaşa gösterdiği tepki de İran’da memnuniyetle karşılanıyor. ABD’de seçim günü yapılan anketlere göre seçmenlerin %62’si bu savaşa karşı çıktı. Bu, savaşın Cumhuriyetçilerin kaybında önemli bir etken olduğunu gösteriyor. Tek neden bu olmamakla birlikte savaşın sonuçları da seçmen üzerinde etkili oldu: Hürmüz’ün kapanmasıyla yaşanan küresel petrol krizi ABD’deki akaryakıt pompalarına yansıdı, savaşın getirdiği siyasi çıkmazlar da bunu pekiştirdi. Trump’ın önünde birkaç seçenek var, ancak bu konudaki kararının Tel Aviv’den ne kadar etkileneceği belirsiz. Seçim sonuçları açıklandığında Trump önce sosyal medyadan “Veto” yazılı bir şapka paylaşarak Demokratlara, Kongre’den ne gelirse gelsin son kararı kendisinin vereceği ve her şeyi veto edeceği mesajını verdi; ilerleyen saatlerde ise Demokratlarla iş birliği yapabileceklerini söyledi. Trump’ın karakteri gelişmeleri öngörülemez kılsa da bazı olasılıklar öne çıkıyor.

Bunlardan ilki, daha önce de denediği gibi, İran’la ABD seçmenine zafer gibi sunabileceği bir anlaşmaya varmak. Bunun için Tahran’la müzakere etmesi ve taviz vermesi gerekir. Seçimi kaybetmesinin Tahran’ın eline koz verdiğini varsaydığımızda, ABD, İran’ın herhangi bir anlaşmadan önce sıklıkla vurguladığı ve kendisinin her seferinde reddettiği “taahhütler”i hayata geçirmek zorunda kalabilir. Ancak bu durum Tel Aviv’le ters düşmesine neden olur.

Bir diğer seçenek ise İsrail’in etkisiyle savaşa devam etmesi; ancak bunu ne kadar sürdürebileceği soru işareti. Trump’ın 3 Ocak’a kadar vakti var. O tarihten itibaren Kongre’deki çoğunluk Demokratlara geçecek ve savaş için gerekli ödeneklerden Trump hakkında soruşturma açılmasına, hatta onun yargılanmasına kadar çeşitli sıkıntılar baş gösterecek. Elbette bu, Trump’ı durdurmaya yetmez ama onu yavaşlatabilir ve saldırganlığının dozunu azaltabilir. Ayrıca Kongre’de siyonist rejimi eleştirenlerin artması, ABD’nin İsrail politikalarına, Gazze katliamına ve Tel Aviv’e yapılan yardımlara karşı kararların çıkmasına da neden olabilir.

İsrail Tarafında Durum: Netanyahu Kapana Kısıldı

İsrail kaynaklı haberlere bakıldığında, ABD seçim sonuçlarının Tel Aviv’i son derece endişelendirdiği görülüyor. Bunu siyonist-sağ kimliğiyle bilinen Maariv gazetesi de dile getirdi. Endişe özellikle İsrail’e yapılan yardımlar ve Müslüman senatörler konusunda yoğunlaşıyor. Trump’ın partisinin yenilgisi, İsrail’in de bir yenilgisi sayıldı.

Seçimlere bakıldığında Eisenkot bloğunun sandıktan öne çıkması ve Herzog tarafından hükümet kurma görevinin ona verilmesi, Netanyahu cephesinde tehlike çanlarının çalmasına neden oldu. Önceki seçimlerde olduğu gibi Netanyahu, hükümetin en azından bir süre kurulamaması ve yeniden seçime gidilmesi için elinden geleni yapacaktır. Çünkü yalnızca koltuğunu değil, özgürlüğünü de kaybetmekle karşı karşıya. Başbakan olarak görevde kalması, yargılanma sürecini geciktiren bir etken.

Seçimlerde hiçbir siyasi blok Knesset’te (İsrail parlamentosu) çoğunluğu sağlayamadığı için yeni hükümet kurulamıyor. Görevlendirilen Eisenkot’un 28 gün içinde hükümeti kurması gerekiyor. Aksi takdirde hükümet kurma görevi ya Netanyahu’ya ya da parlamentoya devredilecek. Netanyahu’nun gitmesi için, 48 milletvekili bulunan Eisenkot bloğunun 61 milletvekiline ulaşabilmesi gerekiyor; bunun yolu da 19 milletvekili alan iki Arap partisiyle ortak hükümet kurmaktan geçiyor. Bu yönde Yahudi kesimlerde de mitingler düzenleniyor.

Yashar Partisi merkezde yer alan bir parti; lideri Eisenkot ise Netanyahu’nun eski Genelkurmay Başkanı ve “Dahiye doktrini”nin mimarı olarak pek masum bir yerde durmuyor. Yine de Netanyahu’dan bir adım daha ılımlı olduğu söylenebilir. Eisenkot, İran’la topyekûn bir bölgesel savaştan çekilerek İsrail’in geleneksel MABAM’ına (Savaşlar Arası Dönem) dönmeyi tercih edebilir. MABAM, İsrail’in büyük çaplı bir konvansiyonel savaşa dahil olmadığı dönemlerde, düşmanların sınırlarda askeri olarak güçlenmesini, silah yığınakları yapmasını ve tahkimat kurmasını engellemek amacıyla yürüttüğü, düşük yoğunluklu ve tekrarlanan operasyonlar stratejisidir. Böylece İran’ın vekil güçlerine odaklanma artar. Eisenkot’un başbakan olması halinde Netanyahu’nun ABD yönetimiyle yaşadığı gerilimler azalır. Eisenkot hükümeti, İran nükleer programına karşı Amerikan şemsiyesi altında caydırıcılık sağlamayı tercih edebilir. Nitekim Eisenkot geçmişte Netanyahu’yu İran nükleer tehdidini “abartmakla” ve “uydurmakla” suçlamıştı. Netanyahu, Obama döneminde imzalanan 2015 İran Nükleer Anlaşması’nın iptal edilmesini şiddetle savunurken, Eisenkot anlaşmanın İsrail’e zaman kazandırdığını ve ordunun diğer acil tehditlere (Hizbullah, Hamas vb.) odaklanmasına olanak verdiğini savunuyor. Özetle Eisenkot’un başbakan olması halinde İran’la doğrudan savaş tercih edilmeyecek gibi görünüyor.

Nükleer Saldırı Potansiyeli

Netanyahu’nun hükümetin kurulmaması, dolayısıyla yargılanmamak için elinden ne geliyorsa yapacağı kesin. Bunlardan biri de endişeyle tartışılan nükleer konu. Yargılanma ihtimaliyle karşı karşıya olan bu iki liderin, ellerindeki iktidar gücünü kaybetmemek için her yola başvuracağı düşünülüyor; karakterleri de buna elverişli.

Ancak nükleer konusu ilk kez açılmış değil. Daha önce Ramazan Savaşı sırasında sığınak delici bombaların yetersizliği konuşulurken de bu konu gündeme gelmişti. Bilindiği üzere, yüksek ve yoğun dağlık bölgelere sahip olan İran, yeraltı tünelleriyle ünlü. Birçok teçhizatını, cephanesini, füzelerini ve füze rampalarını dağların derinliklerinde saklıyor. Sığınak delici bombalar o derinlikte etki yaratamadığı için yetersiz kalıyor. O dönem ABD’nin sığınak delici nükleer silah kullanmayı planladığı sızdırılmıştı. İran Devrim Muhafızları da nükleer saldırıya uğramaları halinde nükleer saldırıyla karşılık vereceklerini bildirmişti.

Bu iddiaların zayıfladığı bir dönemin sonunda, eski ABD Kongre üyesi Marjorie Taylor Greene -ki kendisi Trump’ın destekçisi olarak bilinen bir Cumhuriyetçi Parti üyesidir- Ağustos ayında X hesabından yaptığı bir açıklamada İran’a karşı nükleer silah kullanımı olasılığını görüşmek üzere üst düzey strateji toplantıları yapıldığını iddia etmiş ve hatta “Tahmin yürütmüyorum, biliyorum” demişti. 3 Kasım’daki ABD seçimlerinden bir gün önce de gazeteci ve siyaset yorumcusu Tucker Carlson bu konuyu yeniden gündeme getirerek şunları söyledi: “Amerikan cephaneliğindeki hiçbir konvansiyonel silah, zenginleştirmenin sözde yapıldığı tünelleri yok etmek için 300 fit [yaklaşık 91 metre] kalınlığındaki katı graniti delip geçemez. Tek askeri seçenek nükleer bir saldırı. Netanyahu bunun için şiddetle bastırıyor.” Carlson ayrıca “bilgili bir gözlemcinin” “Bibi [Netanyahu’nun lakabı] her gün Trump’ı bunun için arıyor” dediğini aktardı. (2)

Netanyahu’nun ardından Trump’ın partisinin de seçimi kaybetmesiyle nükleer konusu gündemi daha fazla meşgul etti. İran’da, hatta Türkiye’de bile nükleer bir saldırı sırasında ve sonrasında neler yapılması gerektiğine dair videolar yayılmaya başladı. Peki bu ne kadar mümkün?

Olası bir nükleer silah kullanımının ABD ve İsrail açısından yol açtığı bazı sorunlar var. Bunlardan ilki, “dehşet dengesi” (balance of terror) ya da MAD olarak bilinen karşılıklı garantili imha. Savaş boyunca ABD ve İsrail, beklentilerinin üstünde bir İran’la karşı karşıya kaldı ve daha önce haberleri bile olmayan yeni İran silahlarıyla tanıştı. İran’ın elinde ne olduğu ya da ne olmadığı tam olarak bilinmiyor. Olası bir nükleer saldırıda, yüzölçümü göz önüne alındığında, İran tamamen yok olacak bir ülke değil. İlk saldırının ardından İsrail’e nasıl bir silahla karşılık vereceği belirsiz. Elinde nükleer silah olabilir de, olmayabilir de. Nükleer silaha sahip olmasa dahi cephaneliğinde kitle imha silahları (WMD) bulunuyor olabilir ve küçük bir alana sıkışmış olan İsrail’e az bir etkiyle bile çok büyük zarar verebilir. İran’ın, Arapların da etkileneceği gerekçesiyle böyle bir silahı tercih edip etmeyeceği muamma, ancak ihtimal dahilinde.

Bir diğer sorun, olası bir nükleer silah kullanımında nükleer silaha sahip olmayan diğer ülkelerin de artık sahip olmak için meşru bir gerekçeye kavuşma ihtimalidir. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı dahil, nükleer silahların kontrolüyle ilişkilendirilen tüm kurumlar ve bugüne kadar yapılan tüm anlaşmalar devletler nezdinde önemini yitirir. Devletleri nükleer silahlardan koruyabilecek herhangi bir çatı ya da bağlayıcı bir yapının olmadığının görülmesi, yeni nükleer çalışmalar için meşru bir zemin oluşturur.

Son olarak ve belki de en yıkıcı olanı, denklemde Rusya’nın da yer alması. ABD’nin İran’a karşı nükleer silah kullanması ya da buna göz yumması, Rusya’nın da Ukrayna’da nükleer silah kullanabileceği anlamına gelir. Nükleer silah bir kez kullanıldığında, peşinden diğer nükleer silah sahibi ülkeleri de sürükleyecektir. Aynı şekilde ABD’nin büyük rakibi Çin de bu denkleme dahil olabilir. ABD, ancak Avrupa’yla ters düşmeyi ya da Avrupa’nın bir kısmının yok olmasını göze alıyorsa bu yolu izleyebilir.

Bunlara, bu adımı atacak devletlere ve aktörlere yönelik yaptırımlar ile iç ve dış siyasi baskılar da eklendiğinde nükleer ihtimali, özellikle ABD tarafında pek mümkün görünmüyor. Yine de Trump’ın değişken karakteri ve Netanyahu’nun iktidar hırsı endişeye mahal veriyor.

Özetle, nükleer tehdit özellikle söylem düzeyinde bir caydırıcılık aracı olarak kullanılsa da olası sonuçları herkes için korkutucu olacaktır. Trump’ın şimdiye dek yaptığı açıklamalara ve hamlelere bakılırsa iç siyasete yönelmesi daha muhtemel görünüyor. Yine de 3 Ocak’ta gücü kısıtlanana kadar son ve büyük bir saldırıya girişebilir.

.

Dilruba YILDIZ  
SASAM İran Uzmanı
Yazarın diğer çalışmaları için tıklayınız
_____________
Atıflar:

[1] https://x.com/FmrRepMTG/status/2089069623706603837?a=gfUjKus0oTqPYDHn5wU&s=20

[2] https://x.com/TuckerCarlson/status/2117071025955389828?s=20

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir