Twitter Facebook Linkedin Youtube
MİLEİ-LULA GERİLİMİ: BREZİLYA-ARJANTİN İLİŞKİLERİNDE YENİ BİR KIRILMA MI?

MİLEİ-LULA GERİLİMİ: BREZİLYA-ARJANTİN İLİŞKİLERİNDE YENİ BİR KIRILMA MI?

17 Eylül, 2026 , , , , 126

Arjantin siyaseti, Aralık 2023’te göreve başlayan Devlet Başkanı Javier Milei’nin liberteryen ekonomi politikaları ve sert siyasi söylemi doğrultusunda kapsamlı bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Milei yönetimi; kamu harcamalarının azaltılması, devlet kurumlarının küçültülmesi ve ekonominin daha fazla serbestleştirilmesi amacıyla kapsamlı kemer sıkma politikalarını uygulamaya koyarken, bu politikaların toplumsal ve ekonomik sonuçları Arjantin içinde tartışılmaya devam etmektedir.

Milei’nin siyasi yaklaşımı yalnızca iç politikayla sınırlı kalmamakta, dış politika ve bölgesel ilişkiler üzerinde de etkili olmaktadır. Özellikle Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile yaşanan ideolojik ve siyasi ayrışma, iki ülke arasındaki ilişkilerde son dönemde belirgin bir gerilime dönüşmüştür. Milei’nin Brezilya’daki sağ ve Bolsonaro yanlısı siyasi çevrelerle yakınlaşması, bu gerilimin yalnızca iki lider arasındaki kişisel bir anlaşmazlık olmadığını; Güney Amerika’daki siyasi kamplaşmanın da bir yansıması olduğunu göstermektedir.

Milei’nin Bolsonaro çevresiyle yakınlaşması

Gerilimin son aşaması, Milei’nin Brezilya’da eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu ve Liberal Parti mensubu Flávio Bolsonaro ile birlikte katıldığı siyasi etkinlikte yaptığı açıklamalarla ortaya çıktı. Flávio Bolsonaro’nun babasının siyasi çizgisini sürdüreceğini vurguladığı etkinlikte konuşan Milei, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva ile Brezilya Yüksek Mahkemesi Yargıcı Alexandre de Moraes’i hedef aldı ve Lula hakkında ağır ifadeler kullandı.

Milei’nin Brezilya topraklarında, Brezilya’nın seçilmiş devlet başkanı ve yüksek yargı mensubu hakkında bu ifadeleri kullanması, Brasília tarafından yalnızca siyasi bir açıklama olarak değerlendirilmedi. Brezilya hükümeti, gelişmenin ardından Buenos Aires Büyükelçisi Julio Bitelli’yi istişare amacıyla ülkeye çağırdı. Böylece daha önce ağırlıklı olarak liderler arasındaki siyasi polemik şeklinde görülen gerilim, diplomatik ilişkilere de yansıdı.

Gerilim bununla da sınırlı kalmadı. Ağustos 2026’da Brezilya, Bitelli’nin Buenos Aires’e geri gönderilmeyeceğini açıklayarak diplomatik ilişkilerdeki gerilimi daha ileri bir aşamaya taşıdı. Böylece Milei’nin açıklamaları, iki ülke arasındaki ilişkiler bakımından yalnızca söylemsel bir tartışma olmaktan çıkarak diplomatik sonuç doğuran bir sürece dönüştü.

Sarney’den Milei’ye eleştiri

Bu gelişmelerin ardından Brezilya’nın eski Devlet Başkanı José Sarney, Milei’nin tutumuna ilişkin dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu. 1985-1990 yılları arasında Brezilya’nın devlet başkanlığını yürüten Sarney, Milei’nin başka bir ülkenin devlet başkanına yönelik ifadelerini başkanlık makamının ağırlığı ve diplomatik teamüller açısından eleştirdi.

Sarney’nin açıklamalarını önemli kılan husus, yalnızca eski bir devlet başkanının güncel bir siyasi tartışmaya ilişkin görüş bildirmesi değildir. Sarney, aynı zamanda Brezilya-Arjantin ilişkilerinin bugünkü kurumsal yapısının oluşmasında rol oynayan siyasi kuşağın önemli temsilcilerinden biridir.

Sarney, Arjantin Devlet Başkanı Raúl Alfonsín ile birlikte iki ülke arasındaki tarihsel rekabetin yerini işbirliğine bırakmasında önemli rol oynamıştı. 1980’lerin ikinci yarısında Brezilya ve Arjantin arasında geliştirilen yakınlaşma, daha sonraki yıllarda Güney Ortak Pazarı’nın, yani MERCOSUR’un oluşmasına giden sürecin temel taşlarından biri oldu.

Bu açıdan Sarney’nin Milei’ye yönelik eleştirisi, yalnızca güncel siyasi üslup tartışması olarak değil, Brezilya-Arjantin ilişkilerinin geçmişte oluşturduğu işbirliği modeline ilişkin bir değerlendirme olarak da okunabilir. Sarney, devlet başkanlığı makamlarının geçici olduğunu, asıl kalıcı unsurun ülkelerin saygınlığı ve devletler arasındaki ilişkiler olduğunu vurgulamaktadır.

Kişisel siyasi rekabetin ötesinde bir ayrışma

Milei ile Lula arasındaki gerilim, iki liderin siyasi ve ekonomik dünya görüşlerindeki belirgin farklılıklarla yakından ilişkilidir. Lula, sosyal demokrat ve sol siyaset geleneğinin Latin Amerika’daki en önemli temsilcilerinden biri olarak öne çıkarken, Milei devletin ekonomik ve toplumsal alandaki rolünün mümkün olduğunca azaltılmasını savunan liberteryen bir çizgi izlemektedir.

Bu farklılık, Milei’nin Bolsonaro ailesiyle kurduğu siyasi yakınlıkla daha görünür hale gelmektedir. Jair Bolsonaro’nun siyasi çizgisi ile Milei’nin ideolojik yaklaşımı arasında önemli ortaklıklar bulunurken, Lula ve Bolsonaro arasındaki sert siyasi rekabet de Brezilya siyasetinin son yıllardaki temel ayrışma hatlarından birini oluşturmuştur.

Dolayısıyla Milei’nin Bolsonaro çevresindeki siyasi aktörlerle yakınlaşması, Arjantin’in Brezilya siyasetindeki kutuplaşmaya dolaylı biçimde dahil olması sonucunu doğurmaktadır. Bu durum, Brezilya-Arjantin ilişkilerinde geleneksel olarak gözetilen devletlerarası mesafenin yerini giderek daha fazla ideolojik yakınlıkların belirlediği bir siyasi ilişki biçiminin alıp almayacağı sorusunu gündeme getirmektedir.

Güney Ortak Pazarı (MERCOSUR) ve bölgesel entegrasyon açısından anlamı

Brezilya-Arjantin ilişkilerindeki gerilimin daha geniş bir anlamı da bulunmaktadır. İki ülke, Güney Amerika’nın ekonomik ve siyasi yapısının şekillenmesinde merkezi bir konuma sahiptir. Özellikle MERCOSUR, Brezilya ve Arjantin arasındaki ekonomik ilişkilerin yanı sıra bölgesel entegrasyon açısından da önemli bir kurumsal çerçeve oluşturmaktadır.

Bu nedenle iki ülke liderleri arasındaki siyasi gerilimin uzun süre devam etmesi, yalnızca diplomatik ilişkileri değil, bölgesel işbirliğinin siyasi zeminini de etkileyebilir. Bununla birlikte mevcut gelişmelerin MERCOSUR’un kurumsal yapısını doğrudan zayıflattığını söylemek için henüz daha kapsamlı sonuçlara ihtiyaç bulunmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken temel nokta, liderler arasındaki siyasi ayrışma ile devletler arasındaki ekonomik ve kurumsal ilişkilerin aynı şey olmadığıdır.

Nitekim Brezilya ile Arjantin arasındaki ekonomik ilişkilerin kapsamı, iki ülke arasındaki siyasi gerilimlerden daha geniş ve daha uzun vadeli bir zemine dayanmaktadır. Dolayısıyla Milei-Lula anlaşmazlığının gelecekte hangi ölçüde kurumsal ilişkilere yansıyacağı, siyasi söylemlerin yanı sıra ticaret, yatırım, enerji, sınır ötesi ekonomik ilişkiler ve MERCOSUR çerçevesindeki işbirliğinin seyri tarafından belirlenecektir.

Bölgesel siyasi kamplaşmanın yeni ekseni

Milei’nin dış politika yaklaşımının dikkat çeken özelliklerinden biri, Latin Amerika’daki sol yönetimlere yönelik sert tutumudur. Lula’nın yanı sıra bölgedeki sol veya sosyal demokrat yönetimlerle yaşanan siyasi anlaşmazlıklar, Arjantin’in geleneksel bölgesel diplomasi anlayışında değişim yaşandığını göstermektedir.

Bu değişim, Güney Amerika’da son yıllarda belirginleşen siyasi kutuplaşmanın yeni bir boyutunu ortaya çıkarmaktadır. Bir tarafta Lula gibi bölgesel entegrasyonu ve çok taraflı işbirliğini vurgulayan liderler bulunurken, diğer tarafta Milei gibi ulusal egemenlik, piyasa merkezli ekonomi ve daha sınırlı devlet anlayışını öne çıkaran siyasi aktörler bulunmaktadır.

Ancak bu ayrışmayı yalnızca “sol-sağ çatışması” şeklinde değerlendirmek yeterli değildir. Bölgedeki ülkelerin dış politika öncelikleri, ABD ile ilişkileri, Çin’in artan ekonomik ağırlığı, enerji kaynakları, ticaret politikaları ve bölgesel entegrasyona yaklaşımları da bu siyasi kamplaşmanın şekillenmesinde rol oynamaktadır.

Diplomatik üslup neden önem taşıyor?

José Sarney’nin Milei’ye yönelik eleştirilerinin önemli bir bölümü, siyasi görüş farklılıklarından ziyade devlet başkanlarının diplomatik üslubuna odaklanmaktadır. Sarney’nin yaklaşımında temel mesele, hükümetlerin ve devlet başkanlarının değişebileceği; ancak devletler arasındaki ilişkilerin daha kalıcı bir zemine dayanması gerektiğidir.

Bu perspektif, Brezilya-Arjantin ilişkilerinin tarihsel gelişimi açısından ayrıca önem taşımaktadır. 1980’lerde Sarney ve Alfonsín döneminde atılan adımlar, geçmişte rekabet ve güvensizlikle şekillenen iki ülke ilişkilerini ekonomik ve siyasi işbirliği yönünde dönüştürmüştü.

Bugün Milei ile Lula arasındaki gerilim, bu tarihsel mirasın farklı bir siyasi dönemde ne ölçüde korunabileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Liderlerin ideolojik farklılıkları devletlerarası ilişkilerin tamamını belirlemese de, özellikle kamuoyu önünde kullanılan sert ifadeler diplomatik ilişkilerde karşılıklı güvenin aşınmasına yol açabilmektedir.

Sonuç

Milei-Lula gerilimi, ilk bakışta iki farklı siyasi lider arasındaki kişisel ve ideolojik anlaşmazlık olarak görülebilir. Ancak Brezilya’nın Buenos Aires Büyükelçisi Julio Bitelli’yi geri çağırması ve daha sonra Buenos Aires’e dönmemesine karar vermesi, meselenin devletlerarası ilişkilere taşındığını göstermektedir.

José Sarney’nin tartışmaya dahil olması ise gelişmeye tarihsel bir boyut kazandırmaktadır. Sarney’nin Alfonsín ile birlikte Brezilya-Arjantin yakınlaşmasının temellerinin atıldığı dönemin siyasi aktörlerinden biri olması, bugünkü gerilimi yalnızca Lula ve Milei arasındaki siyasi rekabet çerçevesinde değil, iki ülkenin son kırk yılda oluşturduğu işbirliği modeli açısından da değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır.

Bu nedenle önümüzdeki dönemde asıl belirleyici mesele, Milei ve Lula arasındaki siyasi söylem farklılığının ne ölçüde devletlerarası ilişkilere ve bölgesel kurumlara yansıyacağı olacaktır. Brezilya-Arjantin ilişkilerinin ekonomik ve kurumsal derinliği, iki ülke arasındaki mevcut gerilimin sınırlarını belirleyen önemli bir unsur olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte siyasi ilişkilerdeki güven kaybının kalıcı hale gelmesi, Güney Amerika’daki bölgesel entegrasyonun siyasi zemini açısından yeni sorunlar ortaya çıkarabilir.

Bu bağlamda Milei-Sarney tartışması, yalnızca iki farklı siyasi kuşağın karşı karşıya gelmesi olarak değil; Güney Amerika’da devletlerarası işbirliğinin geleceği ile giderek belirginleşen ideolojik siyasi kamplaşma arasındaki gerilimin bir göstergesi olarak da değerlendirilebilir.

.

Mert ASAN
SASAM Aday Arjantin Uzmanı

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir