Afrika Boynuzu, deniz ticaret yollarına erişim, devletlerin egemenlik hakları, su kaynaklarının paylaşımı ve bölgesel güvenlik meselelerinin iç içe geçtiği stratejik bir rekabet alanı olarak öne çıkmaktadır. Somaliland’ın uluslararası tanınma arayışı, Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim hedefi ve Etiyopya-Eritre ilişkilerinde derinleşen gerilim, bölgedeki güç dengelerinin yeniden şekillendiğine işaret etmektedir. Mısır, Somali, Eritre ve Sudan arasında 4 Ekim 2026’da yayımlanan El-Alameyn Ortak Deklarasyonu ise toprak bütünlüğü, Kızıldeniz güvenliği ve Nil sularının kullanımı gibi konularda ortak bir diplomatik tutum geliştirme çabasının somut bir örneğidir.
Bu gelişmeler, Afrika Boynuzu’ndaki rekabetin yalnızca ikili anlaşmazlıklardan ibaret olmadığını; limanlara erişim, stratejik ittifaklar ve bölgesel nüfuz arayışları üzerinden daha geniş bir jeopolitik boyut kazandığını göstermektedir. Bu analiz, Somaliland’ın tanınma girişimlerini, Somali’nin egemenlik ve uluslararası iş birliği yaklaşımını, El-Alameyn Deklarasyonu’nun bölgesel etkilerini ve Etiyopya-Eritre gerilimini birlikte ele alarak Afrika Boynuzu’nda ortaya çıkan yeni denge arayışlarını incelemektedir. Ayrıca Türkiye’nin arabuluculuğunda şekillenen Ankara Bildirisi’nin, bölgesel anlaşmazlıkların diplomatik yollarla yönetilmesi bakımından sunduğu imkânları değerlendirmektedir.
Somaliland’ın Uluslararası Tanınma Arayışı
Somaliland lideri Abdirahman Mohamed Abdullahi (Irro), uluslararası tanınma girişimleri kapsamında Eylül 2026’nın ilk haftasında ABD’yi ziyaret etti. Irro’nun Somali’nin egemenliğini tanımadığı ve Somali pasaportuna sahip olmadığı gerekçesiyle ABD’ye Finlandiya pasaportuyla giriş yaptığı iddia edildi.
Amerikalı Senatör Ted Cruz, ABD Dışişleri Bakanlığı Afrika İşlerinden Sorumlu Bakan Yardımcısı ve bir dizi düşünce kuruluşuyla temasa geçen Irro, ülkesinin tanınmasının ABD ve Somaliland’a karşılıklı fayda sunabileceğinin altını çizdi. Hudson Institute’ta gerçekleştirilen etkinlikte Irro’nun, ABD’nin mevcut politikasını değiştirerek Somaliland’ı tanımasının sağlayacağı stratejik avantajlara ilişkin soruya yeterince somut bir yanıt sunamadığı gelen tepkiler arasındaydı.
16 Eylül’de Semafor’a verdiği röportajda Berbera Limanı’nın imkânlarının, maden kaynaklarının ve olası askerî erişimin pazarlık konusu olabileceğini açıkladı. Başka bir açıklamasında Somaliland kamuoyunun olası bir askerî misyona katılım konusunda çekinceleri bulunduğunu ifade eden Irro, gerekli koşulların oluşması ve talep gelmesi hâlinde Gazze’de kurulması öngörülen Uluslararası İstikrar Gücü’ne (ISF) 2.000 asker göndermeye hazır olduklarını belirtti.
İsrail, Somaliland’ı Aralık 2025’te resmen tanımış olsa da ABD’nin Somaliland’ı tanımasının Türkiye, Çin ve Rusya ile ilişkilerinde diplomatik gerilimlere yol açma ihtimali göz önünde bulundurulduğunda, Washington’ın böyle bir karar alma olasılığının sınırlı olduğu değerlendirilmektedir. Zira Çin, Tayvan sorunu; Rusya, özerk bölgeleri ve çeşitli sebepler dolayısıyla Somali’nin bütünlüğünü desteklemektedir.
Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh’in BM Genel Kurulu Konuşması
Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud 24 Eylül 2026’da BM Genel Kurulunun 81. oturumunda yaptığı konuşmada özellikle Somali’nin egemenliği, terörizmle mücadele, demokratikleşme, ekonomik kalkınma ve BM reformları üzerinde durdu. Afrika’nın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde temsilinin sınırlı kaldığını belirtti.
Türkiye’nin uluslararası platformlarda dile getirdiği değerlendirmelerle benzer biçimde, çok taraflı iş birliğinin, uluslararası hukuka duyulan saygının ve devletler arası güvenin zayıfladığına dikkat çeken Hasan Şeyh Mahmud, uluslararası yardımların Somali devlet kurumlarının koordinasyonu dışında yürütülmesini eleştirdi. BM’nin ülkeden ayrılmasını değil, Somali kurumlarının liderliğini esas alan bir iş birliği istedi.
Somali’de 6 milyondan fazla insanın kuraklıktan etkilendiğini belirtti. El Niño tehlikesine ve afetler yaşanmadan önce önleyici yatırımlar yapılmasının önemine değindi.
Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkını (self-determination) destekledi. 1967 sınırları temelinde bağımsız bir Filistin devleti kurulmasını ve iki devletli çözümü savundu.
Doğu Afrika Topluluğu üyeliği, Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi anlaşması ve Dünya Ticaret Örgütüne katılım girişimlerini anlattı. Uluslararası finans kuruluşlarının gelişmekte olan ülkelere daha erişilebilir finansman sağlamasını istedi.
Somali’nin uluslararası tanınmış topraklarına karşı yapılan ve egemenliğinin altını kazan tek taraflı anlaşmaları reddettiğinin altını çizdi.
El-Alameyn Deklarasyonu: Bölgesel Diplomatik Koordinasyon
El-Alameyn Ortak Deklarasyonu, 4 Ekim 2026’da Mısır’ın Yeni El-Alameyn kentinde Mısır, Somali, Eritre ve Sudan liderlerinin gerçekleştirdiği dörtlü istişare zirvesinin ardından yayımlandı. Ülkeler anlaşma öncesinde zirvelerde ve bakanlar düzeyinde görüşmeler gerçekleştirmişti.
Deklarasyonun temel amacı, dört ülkenin Somali ve Sudan’ın toprak bütünlüğü, Somaliland’ın tanınmasının reddedilmesi, Kızıldeniz güvenliği ve Nil sularının kullanımı konularında ortak bir diplomatik tutum ortaya koyması ve bu koordinasyonu sürekli hâle getirmesiydi. Anlaşma ayrıca Kızıldeniz’in yönetiminin yalnızca kıyıdaş devletlerin sorumluluğu olduğunu vurguladı ve Somali’deki AUSSOM misyonuna destek çağrısında bulundu.
El-Alameyn Deklarasyonu’nun, Etiyopya’nın bölgedeki artan nüfuzunu sınırlandırmaya yönelik diplomatik bir girişim olarak değerlendirilmesi mümkündür. Yaklaşık 33 yıldır denize erişim arayan Etiyopya, Aralık 2024’te Somali ile Ankara süreci sonucu bir anlaşma imzalamıştı. Anlaşma, Türkiye’nin arabuluculuğunda ve Somali’nin egemenliğine saygı temelinde şekillendi.
Nil problemi açısından, Etiyopya Nil barajını elektrik üretimi ve ekonomik kalkınma açısından stratejik görürken, Mısır ve Sudan ise özellikle uzun süreli kuraklık dönemlerinde barajın işletilmesi ve aşağı havzaya bırakılacak su miktarı için bağlayıcı düzenlemeler istemektedir. Nil anlaşmazlığında su yönetimine ilişkin güvenceler ile ekonomik iş birliğini birleştiren seçenekler değerlendirilebilir. Bununla birlikte, 2000 tarihli Port Sudan Protokolü liman erişimine ilişkin bir örnek olup Nil anlaşmazlığını çözmüş bir emsal değildir.
El-Alameyn deklarasyonunun diplomatik iş birliği bakımından belirli sonuçları var denebilir ancak hedeflerin uygulamada gerçekleştiğini söylemek için henüz erken.
Etiyopya-Eritre Gerilimi ve Kızıldeniz’e Erişim Meselesi
21 Ekim 2026 itibarıyla Etiyopya ile Eritre arasındaki ilişkiler, 2018’de başlayan barış sürecinden bu yana en ciddi krizlerinden birini yaşamaktadır. İki ülke arasındaki gerilimin temelinde sınır anlaşmazlıkları, içişlerine müdahale iddiaları ve Tigray’da yeniden başlayan çatışmalar bulunurken, Etiyopya’nın Kızıldeniz’e erişim arayışı da ilişkileri karmaşıklaştıran önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır.
2020-2022 yıllarında Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’ne (TPLF) karşı birlikte hareket eden Etiyopya ve Eritre, günümüzde karşılıklı suçlamalarla karşı karşıyadır. Etiyopya, Eritre’yi TPLF’yi desteklemek ve kendi topraklarına asker göndermekle suçlarken Eritre, söz konusu iddiaları reddederek Addis Ababa’nın Assab Limanı’nı ele geçirmek amacıyla olası bir askerî müdahaleye gerekçe oluşturmaya çalıştığını savunmaktadır.
Etiyopya’nın Assab Limanı’na yönelik ilgisinin arka planında ise ülkenin denize erişim konusundaki ekonomik ve stratejik ihtiyaçları bulunmaktadır. Dünya Bankasının 2023 verilerine göre Etiyopya, dış ticaret hacminin %95’inden fazlasını Cibuti üzerinden gerçekleştirmektedir. Bu bağımlılığı azaltmak ve alternatif ticaret güzergâhları oluşturmak, Addis Ababa’nın uzun süredir öncelikleri arasında yer almaktadır. Dolayısıyla Kızıldeniz’e erişim meselesi, iki ülke arasındaki mevcut siyasi ve askerî gerilimi derinleştirme potansiyeli taşıyan bir diğer anlaşmazlık alanını oluşturmaktadır.
Sonuç
Afrika Boynuzu’nda yaşanan son gelişmeler, bölgesel rekabetin denize erişim, egemenlik, su kaynakları ve güvenlik meseleleri etrafında yoğunlaştığını göstermektedir. Somaliland’ın tanınma girişimleri, Etiyopya-Eritre gerilimi ve El-Alameyn Deklarasyonu, bölgedeki güç dengelerinin yeniden şekillendiğine işaret etmektedir.
El-Alameyn Deklarasyonu, diplomatik koordinasyon açısından önemli bir adım olsa da uzun vadeli etkileri henüz belirsizdir. Bölgesel istikrarın sağlanması, tarafların karşılıklı güvenlik ve ekonomik çıkarlarını gözeten diplomatik çözümler geliştirmesine bağlı olacaktır. Türkiye’nin arabuluculuğunda kabul edilen Ankara Bildirisi, bu açıdan önemli bir örnek teşkil etmektedir.
.
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız
_____________
Kaynakça
Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation, Republic of Somaliland. (2026, 18 Eylül). President of the Republic of Somaliland holds important meeting on Capitol Hill with Senator Ted Cruz. https://mfagovsomaliland.org/news/a7f01af2-7927-4289-a669-81d5a39b3766
Staff Reporter. (2026, 3 Eylül). Somaliland president begins historic working visit to the United States. Kaab TV. https://en.kaabtv.com/somaliland-president-begins-historic-working-visit-to-the-united-states/
Adegoke, Y. (2026, 16 Eylül). Somaliland’s president puts everything on the table for Trump. Semafor. https://www.semafor.com/article/09/16/2026/somalilands-president-puts-everything-on-the-table-for-trump
Council on Foreign Relations. (2026, 24 Eylül). A conversation with President Abdirahman Mohamed Abdullahi of Somaliland. https://www.cfr.org/event/a-conversation-with-president-abdirahman-mohamed-abdullahi-of-somaliland
Addow, M. (2026, 10 Eylül). Somaliland’s lobbying war for recognition – OpEd. Eurasia Review. https://www.eurasiareview.com/10092026-somalilands-lobbying-war-for-recognition-oped/
Hudson Institute. (2026, 14 Eylül). Somaliland as a strategic partner in the Horn of Africa. https://www.hudson.org/events/somaliland-strategic-partner-horn-africa
Keinon, H. (2026, 10 Eylül). Somaliland willing to send up to 2,000 troops to Gaza force, president says. The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/middle-east/article-908185
America Times News Service. (2026, 25 Eylül). Statement by Hassan Sheikh Mohamud, President of the Federal Republic of Somalia, at the general debate of the 81st session of the United Nations General Assembly. America Times. https://www.america-times.com/statement-by-hassan-sheikh-mohamud-president-of-the-federal-republic-of-somalia-at-the-general-debate-of-the-81st-session-of-the-united-nations-general-assembly/
Agence France-Presse. (2026, 15 Ekim). Somalia says it will hold elections in 2027. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/15/somalia-says-it-will-hold-elections-in-2027
Anadolu Ajansı. (2026, 15 Ekim). Somali’de “tek kişi tek oy” sistemiyle parlamento 15 Nisan 2027’de seçilecek. Haberler.com. https://www.haberler.com/guncel/somali-de-tek-kisi-tek-oy-sistemiyle-parlamento-15-20332564-haberi/
International Organization for Migration. (2026, 21 Ekim). Over 800,000 people at risk of displacement as floods threaten Somalia, IOM warns. https://www.iom.int/news/over-800000-people-risk-displacement-floods-threaten-somalia-iom-warns
Presidency of the Arab Republic of Egypt. (2026, 4 Ekim). El Alamein joint declaration. https://www.presidency.eg/EN/قسم-الأخبار/أخبار-رئاسية/news04102026-12
Ertaş, Y. (2026, 19 Ekim). Etiyopya-Eritre gerilimi yükseliyor: Tarihsel mesele mi, bölgesel durumdan pay kapma arayışı mı? Evrensel. https://www.evrensel.net/haber/6005520/etiyopya-eritre-gerilimi-yukseliyor-tarihsel-mesele-mi-bolgesel-durumdan-pay-kapma-arayisi-mi
Cangür, F. (2024, 12 Ocak). Etiyopya’nın denize açılma girişimleri ve bunun olası etkileri. INSTITUDE. https://www.institude.org/opinion/etiyopyanin-denize-acilma-girisimleri-ve-bunun-olasi-etkileri
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024, 11 Aralık). Ankara declaration by the Federal Democratic Republic of Ethiopia and the Federal Republic of Somalia facilitiated by the Republic of Türkiye. https://www.mfa.gov.tr/etiyopya-federal-demokratik-cumhuriyeti-ve-somali-federal-cumhuriyeti-nin-ankara-bildirisi.en.mfa
Kazziha, K. (2026, 19 Ekim). A look at how Ethiopia’s wars, sea ambitions and Nile dam fuel fears of wider conflict. AP News. https://apnews.com/article/ethiopia-tigray-eritrea-abiy-ahmed-nile-18294adeefc435193ab569ddb9aa3d60
State Information Service. (2025, 12 Ocak). Joint statement from tripartite ministerial meeting between Egypt, Eritrea, Somalia. Egypt & Africa. https://africa.sis.gov.eg/english/africa-today/african-news/joint-statement-from-tripartite-ministerial-meeting-between-egypt-eritrea-somalia/
Federal Democratic Republic of Ethiopia & State of Eritrea. (2018, 16 Eylül). Agreement on peace, friendship and comprehensive cooperation between the Federal Democratic Republic of Ethiopia and the State of Eritrea. PA-X Peace Agreements Database. https://www.peaceagreements.org/agreements/2098/
World Bank. (2023, 20 Temmuz). Addis-Djibouti corridor to get major upgrade that is key to unlocking connectivity and trade for Ethiopia and the Horn of Africa. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/07/20/addis-djibouti-corridor-to-get-major-upgrade-that-is-key-to-unlocking-connectivity-and-trade-for-ethiopia-afe-hoa
Agence France-Presse & Reuters. (2026, 9 Ekim). Ethiopia and Eritrea accuse one another of launching war. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/9/ethiopia-and-eritrea-accuse-one-another-of-launching-war
Somali Guardian. (2026, 4 Ekim). Somalia: Al-Shabaab signs deal with Hawadle clan to end 4-year war. https://www.somaliguardian.com/news/somalia-news/somalia-al-shabaab-hawadle-deal-end-war-somalia/
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (t.y.). Uyuşmazlıkların barışçıl çözümü ve arabuluculuk. https://www.mfa.gov.tr/uyusmazliklarin-cozumu-ve-arabuluculuk.tr.mfa
The Enterprise Company. (2026, 7 Ekim). Breaking down the latest on the Egypt-Ethiopia front. EnterpriseAM. https://enterpriseam.com/egypt/2026/10/07/breaking-down-the-latest-on-the-egypt-ethiopia-front/
Israel Ministry of Foreign Affairs. (2025, 26 Aralık). Israel recognizes the Republic of Somaliland as an independent and sovereign state. https://www.gov.il/en/pages/israel-recognizes-the-republic-of-somaliland-as-an-independent-and-sovereign-state-26-dec-2025