Twitter Facebook Linkedin Youtube

RUSYA’DA PROTESTO GÖSTERİLERİ VE RUS MUHALEFETİ

Yaroslav SAMOYLOV

26 Mart 2017’de Rusya’nın bazı büyük şehirlerinde Aleksey Navalniy taraftarları tarafından yolsuzluklara karşı protestolar düzenlendi.  Protestocular, A. Navalniy başkanlığında olan Yolsuzuklara Karşı Mücadele Fonu (Fond Borbi s Korrupciey) tarafından yapılan “O sizin için Dimon değildir”[1] (On vam ne Dimon)  adlı soruşturma çerçevesinde Dmitriy Medevedev’e karşı ileri süren suçlamalara iktidarın cevap vermesini talep etmekteydi.

Söz konusu miting, Rusya’da muhalefet konusunu bir kez daha gündeme taşıdı. Uluslararası toplum, bu olayları dikkatle takip etmekte. Batı ülkelerinin bu konu ile ilgili yapılan resmi açıklamaları, yabancı devletlerin söz konusu protestolarla ne kadar çok ilgilendiğini açıkça göstermektedir. Örneğin ABD Dış İşleri Bakanlığı, 26 Mart günü gerçekleştirilen protestolar sırasında yapılan tutuklamaları kınadı ve Rus hükümetine barışçıl protestocuları özgür bırakmasını çağrısında bulundu.[2]

Bahsettiğimiz muhalefet, ABD tarafından finanse edildiğinden dolayı Rusya hükümeti söz konusu muhalefeti kamuoyu önünde gözden düşürmeye çalışmakta ve ona karşı sert politika sergilemekte. 15 Temmuz askeri darbe girişimi sonrasında R. T. Erdoğan’ın FETÖ ile mücadele çerçevesinde gerçekleştirdiği merkezileştirme politikası ile Vladimir Putin’in ABD tarafından desteklenen muhalefete karşı merkezileştirme politikası arasında benzerlikler söz konusudur. Hem Rusya’da, hem de Türkiye’de güçlü bir lider, güçlü bir devlet anlayışı vardır.

Rusya’da son protestoların aktif bir şekilde medyada tartışılırken, Türkiye’de Rusya muhalefeti konusu fazla bilinmemekte ve bu konu medyada ele alınmamaktadır.

Bu boşluğu gidermek maksadıyla hazırladığım “Rusya’da muhalefet: Moskova’dan Bakış” adlı çalışmayı istifadenize sunuyorum.

***

RUSYA’DA MUHALEFET: MOSKOVA’DAN BAKIŞ

Rusya’da iki tür muhalefet söz konusudur: sistem içi ve sistem dışı muhalefet. Sistem içi muhalefetten Devlet Dumasında temsil edilen partileri (Rusya’nın Komunist Partisi, Rusya’nın Liberal Demokrat Partisi ve Adil Rusya Partisi) anlamaktayız. Sistem içi muhalafet, yürürlükte olan siyasi rejimi değiştirmeyi hedeflemeden, sadece iktidarın bazı politiklarına karşı çıkmaktadır.

Sistem dışı muhalafetten ise kayıtlı olmayan partiler ve hareketlerin yanında, kayıtlı olan ancak Devlet Dumasına girmek için gerekli %5 barajını aşamayan partileri anlıyoruz. Sistem dışı muhalefet, köklü bir şekilde devletin toplumsal-siyasi yapısını değiştirmeyi hedefler. Sistem dışı muhalefetin mecliste temsil edilmemesi, onu boykot ve protestolar gibi siyasi araçları uygulamaya itmektedir. Bizim çalışmamız, sistem dışı muhalefeti üzerinde odakalanacaktır.

Rusya’daki sistem dışı muhalefet, günümüzde aşağıdaki gruplardan oluşmaktadır:

Demokratik hareket: A. Novalniy liderliğinde olan İlerleme Partisi (Partiya Progressa), PARNAS, Dayanışma Partisi (Solidarnost), Birleşmiş Sivil Cephe Partisi (Obyedinenniy Grajdanskiy Front), Savunma Partisi (Oborona), 5 Aralık Partisi (Partiya 5 dekabrya) v.b.

Sağ hareket: Demokratik Birlik Partisi (Demokratichskiy Soyuz), Demokratik Seçim Partisi (Demokrtaicheskiy Vibor), Liberteryen Partisi (Libertarianskaya Partiya)

Sol hareket: Sol Cephe Partisi (Leviy Front), ROT Cephesi Partisi (ROT Front), Rusya Sosyal-demokratik Partisi (Sotsial Demokraticheskaya Partiya Rossii).

Sol milliyetçi hareketler: Başka Rusya (Drugaya Rossiya), Vatan Partisi (Rodina), Sağduyu Partisi (Zdraviy Smisl), Halk İradesinin Ordusu Partisi (Armiya Voli Naroda)

Diğer milliyetçi hareketler: Rus Partisi (Russkiye), Rus Sivil Birlik (Russkiy Grajdanskiy Soyuz)

Anarşistler: Korsan Partisi (Piratskaya Partiya)

Yukarıda sayılan partilerden en önde gelen ise A. Novalniy liderliğinde olan İlerleme Partisi (Partiya Progressa) ve Mihayil Kasyanov liderliğinde olan PARNAS partisidir. 17 Nisan 2015’te İlerleme ile PARNAS partisi, “Demokratik Koalisyon” oluşturulmasına dair sözleşme imzalamıştır. 20 Nisan’da Demokratik Koalisyona 4 tane parti daha katılmıştır [Demokratik Seçim Partisi (Demokrtaicheskiy Vibor), 5 Aralık Partisi (Partiya 5 dekabrya) ve Liberteryen Partisi (Libertarianskaya Partiya)].

Sistem dışı partilerin bütün tarihsel sürecini 2 döneme ayırabiliriz. İlk dönem; 2000-2011 tarihleri arasında olan tarihsel sürecini kapsamaktadır. Bu dönemde sistem dışı muhalefet, Rusya’nın siyasi sisteminde belirli bir yere sahipti. Yerel seçimler dışında seçimlere katılma fırsatının olmaması ve sınırlı bir şekilede izinli protestoları gerçekleştiribilmelerine rağmen, muhalefet en azından yaşama hakkına sahip olup toplantılar yapabiliyordu ve iktidara herhangi bir siyasi tehdit içermeyen kurumlarını inşa edebiliyordu.

Bu dönemde muhalefet, Muhaliflerin Marşı (2005-2008), Öfke Günü (2009 -2011), Strateji 31 (2009-2014) ) gibi bazı eylem ve kampanyalar gerçekleştirdiyse de, bunlar büyük girişimler değildi. Bu kampanyaların amaçlarından bazıları şunlardı: Rusya’yı demokrtikleştirme, siyasi özgürlük, iktidarın sosyo-ekonomik poltikasını eleştirme, özgür toplantı hakkı v.b.

İkinci dönem ise 24 Eylül 2011’de D. Medvedev’in, Cumgurbaşkanlığı adaylığı için V. Putin’in ismini açıklması ile başlamştır. İktidar ve muhalif partiler arasındaki gerginlik, 4 Aralık 2011 tarihindeki Devlet Duması seçimleri sonrasında Moskova ve Sankt Peetersburg’da başlayan protestolar ile birlikte tırmanmıştır. Bu dönemde sistem dışı muhalefet, tarihinde en büyük protestoları düzenleyebilmiştir.

Serbest Seçim için Protestolar adıyla anılan bu eylemler; Aralık 2011’den 2012’ye kadar devam eden protesto gösterileridir. Protestoların nedeni, 4 Aralık 2011 Devlet Duması seçimleri sırasında oy sayımına hile karıştırılmasıdır.  Yüz binden daha fazla kişinin katıldığı en büyük protestolar ise 10 Aralık’ta Bolotnaya Meydanında ve 24 Aralık’ta Saharova caddesinde düzenlenmiştir.

2011 yılından itibaren hükümetin sistem dışı muhalefete yönelik politikasında bir dönüşüm yaşandı. Hükümet öncelikle muhalefet liderlerini ve muhalif parti üyelerini gözden düşürme politikası uygulamaya başladı. Medyada muhlefetin olgunlaşmamış ve önyargılı gençler ile marjinallerden oluştuğunu göstermeye çalışan haberlere yer verildi.

Ayrıca hükümet, sistem dışı muhalefetin siyasi faaliyetlerini gerçekleştirmesini maksimum bir şekilde zorlaştırmaya başladı. Hükümet, yeni yasaları kabul ederek muhalefeti en önemli siyasi faaliyet araçlarından –medya, internet siteleri ve gösteriler– mahrum bırakmaya çalıştı. Yine gösteri düzenleme kurallarını ve bu kuralların ihlallerine ilişkin yaptırımları sertleştirdi. Son olarak da, sistem dışı muhalefetin ılımlı kanadını sistem içine taşıyıp muhalefeti bölme politikası uyguladı.

Hükümetin sistem dışı muhalefete sert tutum göstermesinin nedeni ise muhalefetin önde gelen kişilerinin Batıdan finansal yardımın alması ve dolayısıyla Batının çıkarına faailiyette bulunmasında yatmaktadır. Bu gibi faaliyetler, devletin bütünlüğüne ve istikrarına zarar vermektedir. Batıdan yardım alan söz konusu muhalefet, yolsuzluktan dolayı rahatsızlık duyan halkın duygularını kullanarak mevcut siyasi sistemi yıkmayı hedeflemektedir.  Altını çizelim ki halkın çoğunluğunun memnuniyetsizliği, siyasi değil ahlaki sorunlardan kaynaklanmaktadır. Ne var ki sistem dışı muhalefet, halkın bu hoşnutsuzluğundan istifade ederek gösterilerini siyasallaştırmaya çalışmaktadır. Protestolara katılanların sayısının çok olması ise gösterilere iktidarın siyasetine karşı olmayanların da katılmasından kaynakalanmaktadır.

Muhalif hareketlere yasal bir şekilde Batı’nın destek vermesi, Rusya’da faaliyette bulunan ABD’li NGO’lar aracılığyla gerçekleştirilmekteydi. Söz konusu finansmanı durdurmak için ise, Rusya hükümeti kararıyla sözkonusu NGO’ların faaliyetleri durduruldu.[3] Kapatılan NGO’ların bazıları şöyledir: United States Agency For International Development (USAİD), National Endowment for Democracy (NED), International Republican Institute (IRI), National Democratic Institute for International Affairs (NDI).

Bu NGOların kapatılmasının nedeni, Rusya Federasyonu’nun siyasi sistemeni ve devletin istikrarını baltalamayı amaçlayan muhalif partilere finansal ve siyasi destek vermelerinden kaynaklamaktadır.

Burada şu hususu hatırlatmak, faydalı olacaktır. 2013’te başlayan ve Euromaidan olarak da bilinen Kiev’deki protestolar, ABD merkezli olan National Endowment for Democracy fonu tarafından finance ediliyordu.[4] Söz konusu fonun finansal yardımı, o zamanki Ukrayna’nın Cumhurbaşkanı olan Viktor Yanukoviç’in devrilmesine önemli katkılarda bulunup Ukrayna’yı bölünme riskleriye yüz yüze bırakmıştır.

Rusya’da 2011-2012 yıllar arasında vatandaşların prtotestoları zirveye ulaşıp bundan sonraki yıllarda kitlelerin protesto eğilimlerinde düşüş yaşanmaya başladı. 26 Mart 2017 yılında Moskova’da patlak veren protestolara katılanların sayısı, farklı değerlendirmelere göre, 15-25 bin arasındaydı[5]. 2011’de ise Bolotnaya meydanında protesto eylemlerine katılanların sayısı yüz binden daha fazlaydı.

Sonuç itibariyle, 2013’ten itibaren toplumda yolsuzluklardan rahatsız olanların sayısı çok olmasına rağmen, protestolara katılanların sayısı azalmaya başlamıştır. İlk olarak, Ukrayna’da patlak veren kriz, siyasi gündemi değiştirip toplumun dikkatini prtotestolardan başka yöne çekmiştir. 2014’te Kırım’ın Rusya’ya katılması, Rusya vatandaşlarını birleştirip toplumda vatanseverlik duygularını yükseltmiştir.

İkinci olarak, vatandaşlar muhalefete yeteri kadar destek vermelerine ve sempati beslemelerine rağmen, muhalefet Rusya’nın geleceğine dair net bir resim çizememekte ve bu yüzden de vatandaşların çoğu muhalif partileri iktidarda görmek istememektedir.

Üçüncüsü, protestolara katılanların çoğunluğun hoşnutsuzluğu politik değildir. Muhalefete verilen desteğin dalgalı olması, muhalefet amaçların kitleninkinin amaçlarıyla uyum içinde olmamasından kaynaklamaktadır.

Dördüncüsü, gösterilere katılanlar, bu gösterilerden ortaya çıkması beklenilen somut sonuçları göremediğinden, hayal kırıklığına uğramaktadır. Eylemlerin organizasyonu, formatı ve katılanların yapısından dolayı yavaş yavaş hoşnutsuzluklar ortaya çıkmaktadır.

Son olarak,  muhalefete destek verenlerin ortak görüşlerine rağmen, aralarında tam anlamıyla birlik söz konusu değildir.

2011-2012 yıllarında protestolara katılanların sayısının çok olması, büyük oranda iktidarın prestij kaybetmesine bağlıydı. Günümüzde ise bambaşka bir durum söz konusudur; iktidarın ve öncelikle Cumhurbaşkanı Putin’in popülaritesi yükselirken, sistem dışı muhalefete destek düşüş göstermektedir.

Muhalefet net bir siyasi program ve faaliyet planı geliştirmeyi beceremediğinden, iktidar onu çok hızlı bir şekilde gözden düşürüp değerini azaltabilmiştir. Muhalefetten farklı olarak Rusya Cumhurbaşkanı, çoğunluğun gözünde meşru bir lider olarak konumundadır. Kırım’ın Rusya’ya katılması, 2014 Soçi’de düzenlenen Olimpiyat oyunlarında başarı ve başarılı bir şekilde devam eden Suriye’de terörizme karşı askeri operasyon, söz konusu popülaritenin yükselmesinin sebepleri arsındadır.

İktidarın yüksek prestije sahip olması, geniş protesto eğilimlerinin mümkün olmaması anlamına gelmektedir. Ne var ki petrol fiyatlarındaki düşüş, Rusya’ya karşı uygulanan yaptırımlar ve derinleşen ekonomik kriz dolayısıyla toplumda doğan ve büyüyen hoşnutsuzluk da söz konusudur. Bunun yanında toplumun sistem dışı muhalefet ve öncellikle A. Novalniy tarafından düzenlenen yolsuzluk soruşturmalarına verdiği dikkatin yüksek seviyede kalması da devam etmektedir.

Sayısı çok olan sosyal çatışmalar, modern Rus toplumunun realitesidir. Söz konusu çatışmaların kökleri, ilk olarak Rus toplumunun tarihsel özelliklerinde ve siyasi-hukuki kültüründe yatmaktadır. Toplum içinde çatışmaların çözümü için yasal ve meşru mekanizmaların olmamasından kaynaklanan toplumsal gerginliğin nedeni, büyük bir oranda Sovyetler Birliğinin dağılmasında yatmaktadır.

Çatışmaların ikinci nedeni; toplumun soysal dönüşümü ve yeni sosyal-ekonomik yapıların kurulması ve gelişmesidir. Dolayısıyla petrol fiyatların düşüşünden ve ekonomik yaptırımlardan kaynaklanan sosyo-politik krizi, iktidar yapısında değişikler yapmadan atlatmak mümkün gözükmemektedir.

Bunun yanında, günümüzde Kırım’ın Rusya’ya katılmasından doğan öforide (coşkuda) yavaş yavaş düşüş yaşanmaya başlıyor.  Ne var ki bu düşüş, vatandaşların iktidara destek vermesini pek etkilememekte ve V. Putin’e destek verenlerin seviyesi yüksek kalmaya devam etmektedir. Ancak yukarıda bahsettiğimiz eğilimleri de gözden kaçırmak hatalı olur.

Sonuç itibariyle sistem dışı muhalefet, belirili siyasi potansiyale ve taraftara sahiptir. Ne var ki,  muhalafetin Rusya’nın gelişmesine dair alternatif stratejiyi geliştirmemesi, onun şimdiki iktidara karşı tam anlamıyla muhalefete dönüşebilmesini engellemektedir. Nitekim muhalefete finansal destek veren ABD merkezli olan NGO’ların Rusya’da kapatılması da sistem dışı muhalefetin potansiyelini ciddi bir şekilde kırmıştır.

Son olarak, sistem dışı muhalefet prestijini kaybetmekle birlikte, ona destek verenlerin sayısı da hızla azalmaktadır. Ne var ki, sertleştirilmiş gösteri yasaları ve sistem dışı muhalefetin siyasi faaliyetlerine engel olmaya yönelik politikalara rağmen, muhalefet yine de hayatta kalmayı başarmakta ve hatta kendini geliştirme potansiyelini de göstermektedir.

.

Yaroslav SAMOYLOVSASAM Rusya Masası Uzmanı

Yazarın diğer yazıları için tıklayınız

___________________________

DİPNOTLAR

[1] https://www.youtube.com/watch?v=qrwlk7_GF9g (Son erişim tarihi 01.04.2017)

[2] http://www.bbc.com/russian/news-39402030 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

[3] https://lenta.ru/articles/2012/09/19/usaid1/ (Son erişim tarihi 01.04.2017)

[4] http://izvestia.ru/news/588596 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

[5] http://www.bbc.com/russian/features-39402540 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

Kaynakça:

1- Ahmatunova Svetlana Faatovna, Modern Rusya’da İktidar Taraftarları ve Muhalafetin Değer Eğilimlerin Kıyaslanması ( 2013 – 2015 döneme dayanarak), doktora tezi, Lomonosov Moskova Devlet Üniversitesi, 2016. (Ахматнурова Светлана Фаатовна. Сравнительный анализ ценностных ориентаций сторонников власти и оппозиции в современной России (на материалах 2013-2015 гг.): диссертация … кандидата Политических наук: 19.00.12 / Ахматнурова Светлана Фаатовна;[Место защиты: Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова], 2016.- 227 с.).

2- Pimenov Nikita Pavloviç, Modern Rusya’da kamuoyu oluşturma olarak siyasi iletişim (Sistem dışı sistemi örneğinde), doktora tezi, Sankt-Petersburg Devlet Üniversitesi, 2017. ( Пименов Никита Павлович, Политические коммуникации как фактор формирования общественного мнения в современной России (На примере внесистемной оппозиции): диссертация … кандидата Политических наук: 23.00.02 / Пименов Никита Павлович;[Место защиты: ФГБОУ ВО Санкт-Петербургский государственный университет], 2017.- 181 с. ).

3- Tatarkova Darya Yuryevna, Rusya’da siyasi muhalefetin oluşması (2011 – 2012 yıllar): Çatışmacı Diskur, doktora tezi, RAN Felsefe Enstitüsü, 2015.  ( Татаркова Дарья Юрьевна. Формирование политической оппозиции в России (2011-2012 гг.): конфликтный дискурс: диссертация … кандидата политических наук: 23.00.01 / Татаркова Дарья Юрьевна;[Место защиты: Институт философии РАН].- Москва, 2015.- 122 с.)

4- http://www.bbc.com/russian/news-39402030 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

5- https://lenta.ru/articles/2012/09/19/usaid1/ (Son erişim tarihi 01.04.2017)

6- http://izvestia.ru/news/588596 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

7- https://www.youtube.com/watch?v=qrwlk7_GF9g (Son erişim tarihi 01.04.2017)

8- http://www.bbc.com/russian/features-39402540 (Son erişim tarihi 01.04.2017)

sahipkiran Hakkında

Sahipkıran; 1 Aralık 2012 tarihinde kurulmuş, Ankara merkezli bir Stratejik Araştırmalar Merkezidir. Merkezimiz; a) Türkiye Cumhuriyeti’nin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü savunan; ülkemizin her alanda daha ileri gitmesi ve milletimizin daha müreffeh bir hayata kavuşması için elinden geldiği ölçüde katkı sağlamak isteyen her görüş ve inanıştan insanı bir araya getirmek, b) Ülke sorunları, yerel sorunlar ve yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın sorunlarına yönelik araştırma ve incelemeler yaparak, bu sorunlara çözüm önerileri üretmek, bu önerileri yayınlamak, c) Tespit edilen sorunların çözümüne yönelik ulusal veya uluslararası projeler yürütmek veya yürütülen projelere katılmak, ç) Tespit edilen sorunlar ve çözüm önerilerimize ilişkin seminer ve konferanslar düzenleyerek, vatandaşlarımızı bilinçlendirmek, amacıyla kurulmuştur.

BENZER İÇERİKLER

Yorum Ekleyebilirsiniz